Vàng trong nghệ thuật và sưu tầm: Khi “giá trị văn hoá” trở thành lớp bảo vệ tài sản

Trang sức đầu tư (Investment jewelry) - Bước ngoặt của Vàng 24K và thương hiệu

Khái niệm đầu tư trang sức trong năm 2026 đã thay đổi hoàn toàn so với thập kỷ trước. Trước đây, người ta quan niệm mua trang sức là "lỗ tiền công", nhưng hiện nay, dòng sản phẩm Trang sức đầu tư 24K (Investment Grade 24K Jewelry) đang lên ngôi tại các thị trường Châu Á như Trung Quốc, Ấn Độ và Việt Nam. Đây là những sản phẩm được chế tác từ vàng 99.99% với công nghệ 3D/5D cứng hóa, vừa đảm bảo tính thẩm mỹ tinh xảo, vừa giữ nguyên giá trị như vàng thỏi. Khi giá vàng neo ở mức cao 5.600 USD/oz, nhu cầu sở hữu vàng không chỉ để cất tủ mà còn để "diện" đã đẩy phí gia công của dòng này tăng lên, nhưng tính thanh khoản lại tốt hơn bao giờ hết vì nó không chịu thuế GTGT cao như vàng trang sức tây (18K, 14K).

Tuy nhiên, phân khúc sinh lời khủng khiếp nhất lại nằm ở Trang sức Thương hiệu cao cấp (High Jewelry) của các nhãn hiệu lớn như Cartier, Van Cleef & Arpels hay Bulgari. Tại đây, giá trị của món đồ đã tách rời khỏi giá vàng nguyên liệu. Ví dụ, một chiếc vòng tay Cartier Love cổ điển có thể chứa lượng vàng trị giá 2.000 USD, nhưng giá giao dịch trên thị trường thứ cấp (Resale Market) năm 2026 có thể lên tới 8.000 - 10.000 USD. Lý do là phí thương hiệu (Brand Premium) và tính khan hiếm của các bộ sưu tập giới hạn. Trong cú sập giá vàng vừa qua, trong khi vàng thỏi giảm 9%, giá các món trang sức Vintage của các hãng này vẫn đi ngang hoặc tăng nhẹ, chứng tỏ khả năng "kháng sập" tuyệt vời của nhóm tài sản này.

Một xu hướng mới nổi trong năm 2026 là sự kết hợp giữa Vàng và Đá quý định danh. Nhà đầu tư không chỉ mua vàng trơn, họ mua các thiết kế vàng nạm kim cương hoặc đá quý có giấy chứng nhận GIA/SSEF. Dữ liệu thị trường cho thấy, các món trang sức vàng kết hợp với Ngọc lục bảo hoặc Hồng ngọc (Ruby) có tốc độ tăng giá trung bình 12-15%/năm, cao hơn so với mức tăng đơn thuần của giá vàng giao ngay. Vàng đóng vai trò là khung đỡ thanh khoản, còn đá quý đóng vai trò là động cơ tăng trưởng giá trị. Khi lạm phát tiền tệ xảy ra, bộ đôi này tạo thành cơ chế phòng thủ kép: Vàng bảo vệ khỏi mất giá tiền tệ, Đá quý bảo vệ khỏi sự dư thừa nguồn cung (vì đá quý tự nhiên ngày càng cạn kiệt).

Tuy nhiên, rủi ro lớn nhất của mảng này là tính thanh khoản và phí bảo hiểm. Khi bạn mua một dây chuyền vàng 24K nghệ thuật, bạn có thể phải trả thêm 10 - 20% phí chế tác so với giá vàng nguyên liệu. Khi bán lại, nếu không bán đúng nơi hoặc đúng tệp khách hàng sưu tầm, bạn thường bị mất phần phí này và chỉ thu lại được giá trị vàng cân tiểu ly. Do đó, chiến lược đầu tư của các nhà đầu tư trong lĩnh vực này thường là săn lùng các món đồ cổ đã khấu hao hết phí gia công ban đầu, hoặc mua các sản phẩm phiên bản giới hạn có khả năng tăng giá trị nghệ thuật theo thời gian để bù đắp cho chênh lệch mua vào.

>>Xem thêm: Chuỗi giá trị vàng toàn cầu: Từ lòng đất đến thị trường tài chính

Tiền vàng và cổ vật - Khi tính lịch sử nâng cao giá trị của Vàng

Topic này đưa chúng ta vào thế giới của những nhà sưu tầm chuyên nghiệp: Thị trường Tiền vàng cổ (Numismatic Gold Coins). Khác với vàng thỏi được định giá 100% dựa trên trọng lượng, tiền vàng cổ được định giá dựa trên ba yếu tố: Độ hiếm, Tình trạng bảo quản và Ý nghĩa lịch sử. Một đồng xu vàng St. Gaudens Double Eagle mệnh giá 20 USD đúc năm 1933 có thể có giá trị hàng triệu USD, dù lượng vàng trong đó chỉ chưa đầy 1 ounce. Năm 2026, khi giới siêu giàu lo ngại về việc bị chính phủ tịch thu tài sản hoặc đánh thuế tài sản ròng, những đồng tiền vàng cổ nhỏ gọn, định danh cao và dễ dàng vận chuyển qua biên giới trở thành kênh trú ẩn tài sản bí mật và an toàn nhất.

Chỉ số PCGS3000 (Chỉ số theo dõi giá của 3.000 đồng xu hiếm nhất nước Mỹ) trong 5 năm qua đã cho thấy mức tăng trưởng ổn định, ít biến động hơn nhiều so với giá vàng giao ngay. Đặc biệt, trong những đợt thị trường vàng sập mạnh (như cú sập về 4.400 USD sáng nay), giá các đồng tiền vàng cổ hạng sang (như tiền vàng La Mã, tiền vàng Đông Dương thời Pháp thuộc) gần như bất động. Lý do là nguồn cung của chúng là "cố định" – không ai có thể quay lại quá khứ để đúc thêm tiền cổ. Khi người sở hữu không chịu bán ra, giá cả sẽ không bị ảnh hưởng bởi tâm lý hoảng loạn của thị trường tài chính phái sinh.

Đầu tư vào Vàng nghệ thuật hiện đại (Modern Numismatics) cũng là một ngách đáng chú ý. Các xưởng đúc tiền quốc gia (như Perth Mint của Úc hay Royal Mint của Anh) thường xuyên phát hành các đồng xu vàng Proof (Chất lượng cao nhất) với số lượng giới hạn, in hình các biểu tượng văn hóa hoặc sự kiện lịch sử. Ví dụ, bộ sưu tập đồng xu vàng "Năm Ngọ 2026" với thiết kế tinh xảo được bán với giá cao hơn giá vàng giao ngay khoảng 40 - 50%. Dữ liệu lịch sử cho thấy, sau khoảng 3 - 5 năm, khi bộ sưu tập này cháy hàng, giá trị của chúng trên thị trường thứ cấp thường tăng gấp đôi nhờ nhu cầu sưu tập trọn bộ của các nhà đầu tư đến sau.

Tuy nhiên, bẫy lớn nhất của thị trường này là vấn đề thẩm định. Sự chênh lệch giá giữa một đồng xu đạt điểm MS69 và MS70 (thang điểm thẩm định Sheldon), có thể lên tới hàng nghìn USD, dù bằng mắt thường chúng trông y hệt nhau. Năm 2026, công nghệ AI và blockchain đã bắt đầu được áp dụng để tạo ra các "chứng thư số" cho từng cổ vật vàng, giúp minh bạch hóa lịch sử giao dịch và ngăn chặn hàng giả. Đối với nhà đầu tư mới, hãy mua những đồng xu đã được đóng hộp và chấm điểm bởi các tổ chức uy tín, tránh mua hàng trôi nổi để không bị mất tiền vào các sản phẩm bị làm giả tinh vi.

>>Xem thêm: Toàn cảnh nguồn cung vàng toàn cầu: Khi sự khan hiếm định hình giá trị

Tiềm năng sinh lời và chiến lược phân bổ danh mục

Vậy câu hỏi đặt ra là: Vàng nghệ thuật có thực sự sinh lời tốt hơn Vàng thỏi? Câu trả lời phụ thuộc vào thời gian nắm giữ. Dữ liệu thống kê trong 20 năm qua cho thấy: Trong ngắn hạn (< 1 năm), Vàng thỏi chiến thắng nhờ thanh khoản cao và chênh lệch mua bán thấp. Nhưng trong dài hạn (> 10 năm), các danh mục đầu tư Vàng nghệ thuật và Cổ vật chọn lọc thường mang lại tỷ suất lợi nhuận gộp  khoảng 10 - 12%, so với mức 7 - 8% của vàng thỏi. Phần chênh lệch này chính là phần thưởng cho sự kiên nhẫn. Khi xã hội càng giàu lên, nhu cầu thưởng thức nghệ thuật và sở hữu những thứ "độc nhất vô nhị" càng tăng, đẩy giá trị của vàng nghệ thuật lên cao theo cấp số nhân.

Trong bối cảnh năm 2026, khi giá vàng thỏi đang ở vùng giá cao và có rủi ro điều chỉnh, việc chuyển dịch một phần lợi nhuận sang Vàng nghệ thuật là một chiến lược phòng thủ thông minh. Các chuyên gia tư vấn quản lý tài sản  thường khuyến nghị tỷ lệ phân bổ "Tháp tài sản Vàng": 70% Vàng thỏi/Vàng hạt (để đảm bảo thanh khoản), 20% Vàng trang sức đầu tư 24K (để sử dụng và tặng biếu), và 10% Vàng cổ vật (để tích sản truyền đời). Phần 10% này thường được coi là của để dành cho thế hệ sau, vì nó không chỉ mang giá trị vật chất mà còn mang giá trị văn hóa gia đình, tránh được sự dòm ngó của lạm phát và thuế thừa kế ở nhiều quốc gia.

Thị trường Việt Nam năm 2026 cũng đang chứng kiến sự trỗi dậy của các sản phẩm "Vàng phong thủy nghệ thuật". Các tượng vàng, tranh vàng 24K đúc nổi 3D không còn là những món quà lưu niệm đơn thuần mà đã trở thành tài sản đầu tư. Với kỹ thuật chế tác ngày càng cao, hàm lượng vàng chuẩn 99,99%, các sản phẩm này bắt đầu có thị trường thứ cấp sôi động. Điểm mấu chốt để sinh lời ở đây là chọn mua các sản phẩm của Nghệ nhân nhân dân hoặc các bộ sưu tập có số seri giới hạn. Đừng mua các sản phẩm đúc công nghiệp đại trà vì chúng sẽ mất giá trị chế tác ngay khi bạn bước ra khỏi cửa hàng.