Vàng trong kỷ nguyên ESG: Từ thách thức khai thác đến cơ hội đầu tư xanh

Vàng – Tài sản "trú ẩn" hay mối áp lực lên môi trường?

Trong thế giới tài chính hiện đại, ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) đã không còn là một thuật ngữ tự chọn mà trở thành kim chỉ nam cho các dòng vốn lớn. Tính đến đầu năm 2026, tổng tài sản thuộc các quỹ quản lý theo tiêu chuẩn ESG dự kiến sẽ vượt mốc 50.000 tỷ USD. Tuy nhiên, vàng thường bị đặt vào tâm điểm của những tranh luận trái chiều. Một mặt, vàng là tài sản bảo toàn giá trị vượt thời gian; mặt khác, quá trình khai thác kim loại quý này lại để lại những dấu chân carbon (carbon footprint) không hề nhỏ. Việc khai thác một ounce vàng trung bình thải ra khoảng 0,8 tấn khí thải CO2, đồng thời tiêu tốn một lượng tài nguyên nước khổng lồ và sử dụng các hóa chất độc hại như xyanua và thủy ngân.

Sự mâu thuẫn này tạo ra một thách thức lớn cho các quỹ đầu tư bền vững khi muốn đưa vàng vào danh mục. Các quỹ ESG khắt khe thường có xu hướng loại bỏ các ngành công nghiệp gây ô nhiễm nặng. Tuy nhiên, nếu loại bỏ vàng, họ sẽ mất đi một công cụ phòng vệ cực kỳ quan trọng trước lạm phát và biến động địa chính trị. Bài toán đặt ra là làm thế nào để đo lường giá trị của vàng không chỉ qua giá trị tài chính mà còn qua tác động xã hội. Các vấn đề về "vàng máu" (conflict gold) hay điều kiện lao động tại các mỏ khai thác ở những quốc gia đang phát triển đã thúc đẩy sự ra đời của các tiêu chuẩn quản trị (G) nghiêm ngặt hơn từ World Gold Council.

Dưới góc độ quản trị, ngành khai thác vàng đang nỗ lực chuyển mình để đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe. Các tập đoàn khai thác lớn đang phải đối mặt với áp lực công khai hóa chuỗi cung ứng. Việc áp dụng công nghệ blockchain để truy xuất nguồn gốc vàng từ mỏ đến tay người tiêu dùng cuối cùng đang trở thành một tiêu chuẩn mới. Điều này giúp loại bỏ những nguồn vàng không minh bạch, đảm bảo rằng mỗi ounce vàng trong danh mục của quỹ ESG không vi phạm các chuẩn mực đạo đức. Đây chính là bước đi đầu tiên để vàng "gỡ" lại điểm số trong mắt các nhà đầu tư xanh, biến một tài sản truyền thống trở nên minh bạch và hiện đại hơn.

Cuối cùng, chúng ta cần nhìn nhận vàng trong một chu kỳ sống dài hạn. Khác với các tài sản tiêu dùng, vàng gần như không bị mất đi, nó được tái chế liên tục. Khả năng tái chế vô tận là một điểm cộng lớn cho yếu tố bền vững. Khi các quỹ ESG đánh giá một tài sản, họ không chỉ nhìn vào quá trình tạo ra nó mà còn nhìn vào "nền kinh tế tuần hoàn" mà tài sản đó tham gia. Vàng, với tính chất không bị ăn mòn và dễ tái chế, thực tế lại phù hợp với triết lý bảo tồn tài nguyên hơn là nhiều loại tài sản công nghiệp khác vốn có vòng đời ngắn và gây ra rác thải điện tử khổng lồ. 

>>Xem thêm: Máu rơi trên vàng: Khi tài nguyên trở thành lời nguyền

Chuyển đổi xanh trong khai thác – Nhiên liệu cho đà tăng trưởng mới

Thách thức môi trường đang buộc ngành khai thác vàng phải tiến hành một cuộc cách mạng về công nghệ, và chính cuộc cách mạng này đang tạo ra những cơ hội đầu tư mới. Để đạt được mục tiêu phát thải bằng 0 vào năm 2050 theo cam kết toàn cầu, các công ty khai thác đang chuyển đổi mạnh mẽ từ sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang năng lượng tái tạo tại các địa điểm mỏ. Việc lắp đặt các trang trại điện mặt trời và điện gió quy mô lớn ngay tại các vùng khai thác xa xôi không chỉ giảm phát thải khí nhà kính mà còn giúp giảm chi phí vận hành trong dài hạn khi giá dầu và khí đốt ngày càng biến động. Những công ty dẫn đầu trong cuộc đua chuyển đổi xanh này đang trở thành mục tiêu săn đón của các quỹ đầu tư ESG.

Một yếu tố sinh động khác trong quá trình này chính là sự trỗi dậy của "Vàng tái chế" (Recycled Gold). Hiện nay, vàng tái chế chiếm khoảng 25 - 30% tổng nguồn cung vàng toàn cầu mỗi năm. Điều đáng nói là quá trình tái chế vàng thải ra lượng khí thải CO2 thấp hơn tới 90% so với khai thác mới từ mỏ. Các nhà sản xuất đồng hồ và trang sức cao cấp đang bắt đầu ưu tiên sử dụng vàng tái chế 100% như một phần của cam kết bền vững. Sự phân hóa thị trường đang dần hình thành: Vàng có chứng nhận ESG hoặc vàng tái chế đang bắt đầu có mức phí chênh lệch so với vàng thông thường, phản ánh nhu cầu cao từ các nhà đầu tư có ý thức về môi trường.

Số liệu thực tế cho thấy, việc tuân thủ các quy định ESG có thể làm tăng chi phí khai thác biên thêm khoảng 10 - 15% trong ngắn hạn do đầu tư vào công nghệ xử lý chất thải và năng lượng sạch. Tuy nhiên, trong dài hạn, đây chính là yếu tố bảo vệ giá vàng. Khi các quy định về môi trường trở nên nghiêm ngặt hơn, nguồn cung vàng từ các mỏ khai thác thủ công và ô nhiễm sẽ bị cắt giảm, tạo ra sự khan hiếm nguồn cung cấp vàng "sạch". Đối với thị trường, sự sụt giảm nguồn cung do rào cản ESG chính là "nhiên liệu" âm thầm đẩy giá vàng lên những mức cao mới, khi mà nhu cầu từ các quỹ đầu tư xanh ngày càng tăng nhưng nguồn cung đáp ứng tiêu chuẩn lại có hạn.

Vàng như một "Hầm trú ẩn" trong danh mục đầu tư bền vững

Trong quản trị danh mục đầu tư, vai trò của vàng thường được xem xét qua lăng kính bảo vệ rủi ro. Đối với các quỹ ESG, vốn thường tập trung vào các cổ phiếu công nghệ xanh hoặc năng lượng tái tạo có độ biến động cao, vàng đóng vai trò là một "mỏ neo" ổn định. Trong các giai đoạn thị trường rung lắc dữ dội năm 2025, vàng đã chứng minh giá trị với lợi nhuận thực đạt mức dương đáng kể. Sự tương quan thấp giữa vàng và các lớp tài sản ESG khác giúp giảm thiểu rủi ro tổng thể cho danh mục, biến nó thành một thành phần không thể thiếu trong cấu trúc đầu tư bền vững.

Nhiều nhà đầu tư lo ngại rằng việc giữ vàng (một tài sản không tạo ra dòng tiền) sẽ làm giảm hiệu suất của quỹ xanh. Tuy nhiên, nếu nhìn vào hiệu suất điều chỉnh theo rủi ro, sự xuất hiện của vàng lại cải thiện đáng kể chỉ số này cho các quỹ ESG. Trong bối cảnh nợ công toàn cầu tăng cao và rủi ro tiền tệ hiện hữu, vàng đóng vai trò là lớp phòng vệ chống lại sự sụt giảm sức mua của tiền tệ pháp định – một yếu tố mà các tài sản ESG khác như trái phiếu xanh đôi khi không thể đảm nhiệm hiệu quả do chịu ảnh hưởng trực tiếp từ lãi suất và lạm phát.

Bên cạnh đó, vàng còn đóng vai trò là một công cụ giúp "đa dạng hóa carbon" cho danh mục. Dù khai thác vàng có phát thải, nhưng việc nắm giữ vàng vật chất trong kho quỹ lại không phát sinh thêm bất kỳ khí thải nào trong suốt hàng chục năm sau đó. Điều này hoàn toàn trái ngược với việc nắm giữ cổ phiếu của các công ty sản xuất vốn liên tục phát thải trong quá trình vận hành. Khi tính toán tổng phát thải của một danh mục trên mỗi đồng vốn đầu tư, việc phân bổ một tỷ lệ nhất định vào vàng có thể giúp làm "loãng" cường độ carbon tổng thể của danh mục đó, giúp quỹ dễ dàng đạt được các mục tiêu báo cáo bền vững hằng năm.

Golden Fund nhận định: Vàng và ESG không phải là hai thái cực đối lập mà là hai yếu tố đang dần cộng hưởng để định nghĩa lại giá trị đầu tư trong kỷ nguyên mới. Thách thức về môi trường từ việc khai thác là có thật, nhưng nỗ lực xanh hóa ngành công nghiệp này đang mở ra những chuẩn mực mới về sự minh bạch và trách nhiệm. Với mục tiêu hướng tới các mốc giá cao hơn như 6.000 USD/ounce, vàng không chỉ đứng vững nhờ tính chất khan hiếm mà còn nhờ khả năng thích nghi với các giá trị đạo đức của thời đại.