Vàng đi mượn: Bí mật của thị trường cho vay vàng toàn cầu

Cơ chế vận hành của thị trường Gold Leasing

Thị trường cho vay vàng không hoạt động đơn lẻ mà là một mắt xích quan trọng trong hệ thống tài chính liên ngân hàng quốc tế. Về cơ bản, các Ngân hàng Trung ương  nắm giữ lượng dự trữ vàng khổng lồ nhưng không muốn bán đứt số vàng này vì mục đích an ninh tiền tệ. Thay vào đó, họ cho các Ngân hàng Vàng (Bullion Banks) thuê lại vàng. Sau đó, các ngân hàng này tiếp tục cho các công ty khai thác vàng hoặc các doanh nghiệp kim hoàn vay để phục vụ mục đích sản xuất hoặc phòng vệ rủi ro.

Lãi suất cho vay vàng (Gold Lease Rate - GLR) là biến số quan trọng nhất trong cơ chế này. Khác với lãi suất tiền tệ thông thường, GLR được tính dựa trên sự chênh lệch giữa lãi suất LIBOR (hoặc lãi suất phi rủi ro tương đương) và tỷ lệ GOFO (lãi suất vàng kỳ hạn). Khi GLR tăng cao, điều đó cho thấy sự khan hiếm vàng vật chất trên thị trường cho vay hoặc nhu cầu vay vàng để bán khống đang tăng mạnh. Ngược lại, GLR thấp hoặc âm báo hiệu một thị trường đang thừa thanh khoản vàng.

Đối với các công ty khai thác, việc vay vàng là một chiến thuật tài chính thông minh. Thay vì vay tiền mặt với lãi suất cao để vận hành mỏ, họ vay vàng vật chất từ ngân hàng, bán ngay lập tức trên thị trường giao ngay để lấy vốn đầu tư. Sau khi khai thác được vàng từ dưới lòng đất, họ dùng chính số vàng đó để trả lại khoản vay. Cơ chế này giúp doanh nghiệp cố định được chi phí và loại bỏ rủi ro biến động giá trong tương lai, vì họ trả nợ bằng khối lượng vàng chứ không phải bằng giá trị tiền tệ.

Sự tham gia của các cá nhân siêu giàu gần đây cũng làm thay đổi cấu trúc thị trường. Theo dữ liệu từ năm 2024 - 2025, các nền tảng cho thuê vàng kỹ thuật số đã cho phép nhà đầu tư cá nhân cho các nhà luyện kim hoặc thợ thợ kim hoàn thuê vàng với lợi suất từ 2% đến 5% mỗi năm. Điều này biến vàng từ một công cụ trú ẩn thuần túy thành một tài sản sinh lời, thúc đẩy tính thanh khoản và mở rộng quy mô của thị trường cho vay vượt ra ngoài phạm vi các ngân hàng trung ương.

>>Xem thêm: Bí mật đằng sau tấm màn: Ai thực sự cầm cân nảy mực giá vàng thế giới

Tác động của Gold Leasing lên giá vàng thế giới

Thị trường Gold Leasing đóng vai trò như một "van điều tiết" nguồn cung vàng vật chất trên thị trường giao ngay. Khi các ngân hàng trung ương đẩy mạnh cho thuê vàng, lượng vàng này thường được các bên đi vay bán ngay ra thị trường để huy động vốn, tạo ra một nguồn cung bổ sung đáng kể. Điều này có xu hướng kìm hãm đà tăng hoặc thậm chí gây áp lực giảm giá vàng trong ngắn hạn. Tuy nhiên, nếu lãi suất leasing tăng quá cao, chi phí vay vàng trở nên đắt đỏ, khiến lực bán khống giảm đi và hỗ trợ giá vàng phục hồi.

Mối quan hệ giữa lãi suất cho thuê vàng và giá vàng thường mang tính nghịch đảo nhưng rất phức tạp. Trong giai đoạn 2023 - 2024, khi lãi suất thực của Mỹ tăng cao, chi phí cơ hội của việc giữ vàng tăng lên, khiến GLR cũng biến động mạnh. Số liệu cho thấy khi giá vàng thế giới chạm mốc kỷ lục trên 2.700 USD/ounce vào cuối năm 2024, hoạt động cho thuê vàng đã tăng trưởng mạnh mẽ do các đơn vị kinh doanh kim hoàn cần vay vàng để duy trì sản xuất mà không muốn bỏ ra lượng tiền mặt quá lớn tại vùng giá đỉnh.

Gold Leasing cũng tác động đến giá thông qua các hợp đồng tương lai và quyền chọn. Các ngân hàng kinh doanh sử dụng vàng thuê để thực hiện các chiến lược kinh doanh chênh lệch giá giữa thị trường giao ngay và thị trường kỳ hạn. Khi mức bù hoãn mua trên thị trường đủ lớn để bao phủ chi phí thuê vàng và lưu kho, các nhà giao dịch sẽ vay vàng, bán ngay và mua lại trong tương lai để khóa lợi nhuận. Hoạt động này giúp thu hẹp khoảng cách giá và giữ cho thị trường vàng toàn cầu vận hành một cách hiệu quả và minh bạch hơn.

Một yếu tố không thể bỏ qua là vai trò của các Ngân hàng Trung ương trong việc điều tiết giá thông qua dự trữ. Trong năm 2025, các ngân hàng trung ương toàn cầu đã mua ròng kỷ lục hơn 1.100 tấn vàng (theo báo cáo của WGC). Việc họ giữ vàng trong kho thay vì cho thuê đã làm giảm thanh khoản trên thị trường leasing, đẩy lãi suất cho thuê lên cao và gián tiếp tạo nền tảng vững chắc cho giá vàng bùng nổ. Khi nguồn cung từ kênh leasing bị siết lại, giá vàng giao ngay thường phản ứng bằng những đợt tăng trưởng mạnh mẽ do thiếu hụt lượng vàng "mồi" cho các lệnh bán.

>>Xem thêm: Vì sao ngân hàng trung ương không bán vàng dù giá đang ở mức cao kỷ lục?

Rủi ro và triển vọng đầu tư trong thị trường cho vay vàng

Mặc dù mang lại lợi suất hấp dẫn, thị trường Gold Leasing tiềm ẩn rủi ro đối tác không hề nhỏ. Khi một nhà đầu tư cho thuê vàng thỏi, họ không còn nắm giữ tài sản vật chất trong tay. Nếu bên đi vay – ví dụ một công ty chế tác hoặc một ngân hàng trung gian – gặp sự cố phá sản, việc thu hồi lại số vàng đó có thể kéo dài hoặc mất trắng. Tại Việt Nam, rủi ro này được các chuyên gia đặc biệt cảnh báo trong bối cảnh khung pháp lý về sàn giao dịch vàng và cho vay vàng vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.

Về mặt số liệu, tính đến đầu năm 2026, dự báo giá vàng thế giới vẫn neo ở mức cao do bất ổn địa chính trị, với các kịch bản dao động quanh ngưỡng 5.000-5.500 USD/ounce. Trong môi trường giá cao, lãi suất leasing dự kiến sẽ duy trì ở mức hấp dẫn để thu hút các nguồn vàng "nhàn rỗi" từ dân cư và các tổ chức. Đối với những nhà đầu tư lớn, việc trích khoảng 10% đến 20% danh mục vàng để tham gia các chương trình cho thuê có bảo đảm đang trở thành một chiến lược tối ưu hóa lợi nhuận thay vì chỉ cất vàng trong két sắt.

Thị trường cho vay vàng cũng đang đứng trước làn sóng chuyển đổi số mạnh mẽ. Các hợp đồng leasing dựa trên công nghệ Blockchain giúp minh bạch hóa nguồn gốc vàng và tự động hóa các điều khoản thanh toán lãi suất thông qua các hợp đồng thông minh (Smart Contract). Điều này không chỉ giảm thiểu rủi ro vận hành mà còn cho phép chia nhỏ các thỏi vàng tiêu chuẩn (thường là 400 ounces) thành các đơn vị nhỏ hơn, giúp nhà đầu tư với số vốn vừa phải cũng có thể tiếp cận thị trường cho thuê vàng quốc tế, điều vốn trước đây chỉ dành cho các "ông lớn" tài chính.