Trật tự tài chính Bretton Woods 2.0 và chiến lược dùng Vàng bảo chứng đồng tiền chung của BRICS. Phân tích sự mất giá của USD từ sau 1971, vai trò của Vàng kỹ thuật số và các kịch bản định giá vàng bùng nổ khi thế giới quay lại bản vị vàng
Từ di sản Bretton Woods đến sự sụp đổ của niềm tin vào tiền giấy
Lịch sử tiền tệ hiện đại thực chất là một chu kỳ từ có bảo chứng đến không bảo chứng. Hệ thống Bretton Woods (1944) ban đầu là một cơ chế hoàn hảo khi lấy vàng làm gốc, giúp thế giới ổn định sau chiến tranh. Nhưng rạn nứt bắt đầu khi Mỹ in tiền quá mức để chi tiêu, dẫn đến việc lượng USD lưu thông vượt xa dự trữ vàng tại Fort Knox. Sự kiện "Cú sốc Nixon" ngày 15/8/1971, khi Mỹ đơn phương chấm dứt việc đổi USD ra vàng, đã chính thức biến đồng USD từ một "biên lai gửi vàng" thành một loại tiền pháp định dựa hoàn toàn vào lời hứa của chính phủ.
Bước sang năm 2026, thế giới đang chứng kiến hệ quả tất yếu của kỷ nguyên tiền giấy kéo dài 55 năm. Khi không còn vật bảo chứng, nguồn cung tiền toàn cầu đã tăng trưởng theo hàm mũ. Chỉ tính riêng từ năm 2020 đến nay, lượng USD được bơm ra thị trường đã chiếm hơn 30% tổng lượng USD từng tồn tại trong lịch sử. Hệ quả là lãi suất thực liên tục bị bào mòn bởi lạm phát, được tính theo công thức:
Khi lãi suất thực trở nên âm hoặc quá thấp, đồng USD không còn giữ được vai trò là công cụ lưu trữ giá trị hiệu quả, buộc các quốc gia phải nhìn lại mô hình Bretton Woods nguyên bản để tìm sự cứu cánh. Sự trỗi dậy của "Bretton Woods 2.0" không phải là một sự tình cờ mà là một phản ứng tự vệ của các quốc gia mới nổi. Việc các NHTW Trung Quốc hay Ấn Độ liên tục mua vàng trong giai đoạn 2024 - 2026 chính là nỗ lực "tái bản vị" dự trữ của họ. Họ nhận ra rằng trong một hệ thống mà "neo" tài chính (là đồng USD) có thể bị in ra vô hạn hoặc bị phong tỏa bất cứ lúc nào, thì việc quay lại với tiêu chuẩn vàng của năm 1944 nhưng dưới hình thái công nghệ mới là con đường duy nhất để bảo đảm chủ quyền tài chính.
Số liệu từ thực tế cho thấy sự dịch chuyển này đang diễn ra khốc liệt. Kể từ sau năm 1971, giá vàng đã tăng từ 35 USD/ounce lên mức kỷ lục hơn 5.100 USD/ounce vào đầu năm 2026 — một mức tăng khổng lồ. Con số này không hẳn là vàng tăng giá, mà chính xác hơn là sự phản ánh sự mất giá của đồng USD kể từ khi rời bỏ bản vị vàng. Khối BRICS nắm bắt được quy luật này và đang xây dựng một hệ thống thanh toán mà ở đó, vàng không chỉ là tài sản dự trữ mà còn là đơn vị định giá cho thương mại quốc tế, tương tự như cách nó đã từng vận hành trong thời hoàng kim của Bretton Woods.
>>Xem thêm: Chuỗi giá trị vàng toàn cầu: Từ lòng đất đến thị trường tài chính
Khối BRICS và đồng tiền chung "The Unit": Vàng là xương sống chiến lược
Khối BRICS mở rộng (BRICS+) hiện chiếm hơn 37% GDP toàn cầu (tính theo sức mua tương đương), vượt qua cả nhóm G7. Sức mạnh kinh tế này là nền tảng để khối triển khai dự án "The Unit" – một đơn vị tiền tệ chung dùng trong giao dịch nội khối. Khác với đồng Euro, "The Unit" không thay đổi đồng nội tệ của mỗi nước mà đóng vai trò là một tài sản thanh toán chung. Điểm đột phá nằm ở cơ cấu bảo chứng: Dự kiến 40% giá trị của "The Unit" sẽ được neo trực tiếp vào Vàng, 60% còn lại là rổ tiền tệ của các quốc gia thành viên.
Việc dùng vàng để bảo chứng cho một đồng tiền kỹ thuật số chung giúp khối BRICS giải quyết bài toán "niềm tin". Trong bối cảnh các quốc gia như Nga, Iran đang chịu lệnh trừng phạt, một hệ thống thanh toán dựa trên vàng và công nghệ blockchain sẽ nằm ngoài tầm kiểm soát của hệ thống SWIFT. Khi một giao dịch thương mại giữa Brazil và Trung Quốc được thực hiện, thay vì chuyển đổi qua USD, họ có thể sử dụng "The Unit". Giá trị của nó ổn định vì được gắn chặt với giá vàng thế giới, giúp loại bỏ rủi ro biến động tỷ giá và sự lạm phát phi mã của các đồng tiền giấy đơn lẻ.
Kịch bản này tạo ra một lực cầu khổng lồ đối với vàng vật chất. Để vận hành một đồng tiền bảo chứng, các quốc gia BRICS cần tích lũy một lượng vàng đủ lớn để duy trì tính thanh khoản. Theo ước tính của các chuyên gia tài chính quốc tế, nếu BRICS sử dụng vàng để bảo chứng cho chỉ 10% tổng kim ngạch thương mại nội khối, nhu cầu vàng sẽ tăng thêm khoảng 2.500 - 3.000 tấn, vượt xa khả năng khai thác của tất cả các mỏ vàng trên toàn thế giới hiện nay (khoảng 3.600 tấn/năm). Sự mất cân đối cung - cầu này sẽ đóng vai trò "ngòi nổ" cho những đợt tăng giá bùng nổ của vàng trong giai đoạn 2026 - 2030.
Tuy nhiên, việc quay lại bản vị vàng không phải là không có thách thức. Các quốc gia BRICS phải đối mặt với vấn đề "Vận chuyển và lưu ký" nếu họ muốn sử dụng vàng vật chất để định định kỳ tất toán các khoản nợ. Do đó, xu hướng "Vàng kỹ thuật số" (Tokenized Gold) đang trở thành giải pháp ưu việt. Bằng cách số hóa các thanh vàng trong kho dự trữ và giao dịch chúng trên sổ cái phi tập trung, khối BRICS có thể tạo ra một hệ thống thanh toán nhanh hơn, rẻ hơn và an toàn hơn bất kỳ hệ thống dựa trên USD nào hiện có. Vàng, từ một kim loại "lười biếng" trong kho, đã trở thành một dòng máu chảy trong huyết mạch của thương mại quốc tế mới
>>Xem thêm: Khối BRICS và cuộc chiến vì một trật tự toàn cầu mới
Kịch bản Vàng làm bản vị: Tác động đến định giá và chiến lược đầu tư
Nếu kịch bản bản vị vàng một phần được thực thi, việc định giá vàng sẽ không còn phụ thuộc vào các hợp đồng tương lai trên sàn COMEX (vàng giấy), mà sẽ dựa trên tỷ lệ bao phủ tiền tệ. Nếu chúng ta chia tổng lượng tiền pháp định đang lưu hành cho tổng lượng vàng dự trữ, mức giá vàng hợp lý để bảo chứng cho hệ thống tài chính toàn cầu có thể lên tới 6.000 USD hoặc thậm chí 10.000 USD/ounce. Sự chênh lệch giữa giá thị trường hiện tại và giá trị "bản vị" là dư địa tăng trưởng cực lớn cho nhà đầu tư dài hạn.
Đối với nhà đầu tư cá nhân, thị trường vàng năm 2026 không còn đơn thuần là việc mua tích trữ "đợi giá lên". Đây là giai đoạn chuyển dịch sang quản trị rủi ro hệ thống. Khi vàng trở thành một phần của bản vị tiền tệ, biến động của nó, ngoài phụ thuộc vào các thông báo lãi suất của Fed, còn phụ thuộc nhiều vào cán cân thanh toán giữa các khối kinh tế lớn. Nhà đầu tư cần quan tâm đến tỷ trọng vàng trong danh mục, với mức khuyến nghị từ các chuyên gia đã tăng từ 5-10% (năm 2020) lên mức 20-30% trong bối cảnh hiện nay để phòng vệ trước sự mất giá của tiền giấy.
Một khía cạnh khác cần phân tích là sự phân hóa của thị trường vàng nội địa so với quốc tế. Tại các quốc gia như Việt Nam, việc giá vàng trong nước thường xuyên cao hơn giá thế giới phản ánh tâm lý phòng thủ và nhu cầu tích lũy vàng vật chất cực lớn của người dân. Trong kịch bản BRICS dùng vàng làm bản vị, các rào cản về nhập khẩu vàng có thể được nới lỏng để phục vụ mục đích thanh toán quốc tế, giúp giá vàng trong nước dần liên thông sát hơn với giá thế giới. Đây là cơ hội cho những nhà đầu tư biết tận dụng các nhịp điều chỉnh của thị trường để gia tăng khối lượng nắm giữ.
Golden Fund nhận định: Hệ thống tài chính thế giới đang đứng trước bước ngoặt lịch sử. Việc khối BRICS thúc đẩy vàng trở lại làm bản vị cho đồng tiền chung không chỉ là một hành động kinh tế mà là một cuộc cách mạng địa chính trị. Đối với nhà đầu tư, hiểu được mối liên hệ giữa chính trị, nợ công và vàng là chìa khóa để bảo vệ và tăng trưởng tài sản. Trong một thế giới đầy biến động như năm 2026, Vàng chính là "mỏ neo" giúp chúng ta vượt qua những cơn bão tài chính sắp tới.
