Thị trường vàng 2026: Mức chênh lệch giá giữa các thị trường trên thế giới

Cấu trúc thị trường và "quyền lực định giá" từ Tây sang Đông

Thị trường vàng thế giới hiện nay vận hành dựa trên hai trục chính: London (thị trường giao ngay - OTC) và New York (thị trường tương lai - Comex). Giá vàng giao ngay mà chúng ta thấy trên các bảng điện tử quốc tế thực chất được hình thành từ các giao dịch "vàng giấy" hoặc vàng thỏi tiêu chuẩn tại London. Tại đây, tính thanh khoản cực cao cho phép sai số giá chỉ tính bằng cent. Tuy nhiên, đây là mức giá của vàng "nguyên liệu" chưa bao gồm chi phí vận chuyển, bảo hiểm và đặc biệt là chưa tính đến phí đúc thành các loại vàng miếng nhỏ lẻ (như 1 lượng hoặc 1 chỉ) phổ biến tại các thị trường địa phương.

Trong thập kỷ qua, Sàn giao dịch vàng Thượng Hải (SGE) đã trở thành trung tâm giao dịch vàng vật chất lớn nhất thế giới. Điểm khác biệt lớn nhất là tại Thượng Hải, người ta giao dịch dựa trên nhu cầu thực tế của người dân và các ngân hàng Trung Quốc. Khi nhu cầu nội địa tăng cao mà hạn ngạch nhập khẩu bị thắt chặt, giá vàng tại SGE thường cao hơn giá London từ $20 đến $100/ounce. Mức chênh lệch này phản ánh chi phí cơ hội và sự khan hiếm nguồn cung vật chất tại cửa ngõ châu Á, nơi mà vàng được coi là "hầm trú ẩn" ưu tiên trước sự mất giá của nội tệ.

Để một ounce vàng từ kho bảo mật tại London chuyển đến được tay một nhà đầu tư tại Việt Nam hay Thượng Hải, nó phải trải qua một hành trình tốn kém. Chi phí vận tải hàng không chuyên dụng, bảo hiểm rủi ro địa chính trị và phí kiểm định tinh khiết có thể chiếm từ 0.5% đến 1.5% giá trị lô hàng. Trong những giai đoạn bất ổn (như đại dịch COVID-19 hoặc xung đột Nga - Ukraine), chi phí vận tải tăng vọt khiến mức chênh lệch giữa các thị trường giãn rộng. Điều này giải thích tại sao dù giá vàng thế giới đứng yên, giá vàng tại các địa phương vẫn có thể biến động mạnh do đứt gãy nguồn cung.

Một lý do khác khiến giá không bao giờ khớp nhau nằm ở tiêu chuẩn kỹ thuật. Vàng giao dịch tại London là vàng thỏi 995 hoặc 9999 trọng lượng lớn, trong khi tại Việt Nam là vàng miếng SJC, tại Ấn Độ là vàng nữ trang 22K. Việc chuyển đổi giữa các tiêu chuẩn này đòi hỏi chi phí tái chế và đúc lại. Mỗi thị trường có một sở thích riêng biệt, và khi dòng vốn không thể tự do chảy qua lại để san phẳng chênh lệch (do kiểm soát biên giới), các "vùng xoáy" giá cả sẽ hình thành và duy trì bền vững trong thời gian dài.

>>Xem thêm: Biến động chênh lệch giá vàng Đông - Tây: Cơ chế và tác động vĩ mô

Đặc thù thị trường Vàng Việt Nam

Người dân Việt Nam có thói quen sở hữu vàng như một hình thức tiết kiệm truyền thống. Tuy nhiên, sự phân tách giữa vàng SJC và vàng nhẫn 9999 của các thương hiệu khác (như PNJ, DOJI) đã tạo ra một ma trận giá. SJC được coi như "vàng quốc gia", mang tính thanh khoản và niềm tin cao. Ngay cả khi giá thế giới giảm sâu, người nắm giữ SJC vẫn có tâm lý gom giữ, khiến giá trong nước giảm chậm hơn thế giới. Điều này tạo nên một khoảng cách chênh lệch khổng lồ mà các chuyên gia thường gọi là "phí bảo hiểm cho sự an tâm".

Giá vàng trong nước được tính bằng công thức: Giá thế giới x Tỷ giá USD/VND + Thuế, phí. Khi tỷ giá USD tại các ngân hàng thương mại hoặc thị trường tự do biến động, giá vàng sẽ phản ứng ngay lập tức. Trong nhiều giai đoạn, dù giá vàng thế giới đi ngang, nhưng chỉ cần tỷ giá VND mất giá 1-2%, giá vàng trong nước đã tăng thêm hàng trăm ngàn đồng mỗi lượng. Sự biến động không đồng nhất giữa tỷ giá hối đoái nội địa và tỷ giá quốc tế là "chất xúc tác" khiến chênh lệch  giữa Việt Nam và London liên tục bị kéo giãn.

Các đợt đấu thầu vàng của NHNN nhằm tăng cung và thu hẹp khoảng cách giá đôi khi mang lại tác dụng ngược trong ngắn hạn. Ví dụ, trong các phiên đấu thầu năm 2024, giá sàn được đặt sát giá thị trường thay vì giá thế giới, khiến chênh lệch không những không giảm mà còn tạo ra một "mặt bằng giá mới". Nhà đầu tư khi thấy cơ quan quản lý bán vàng với giá cao sẽ càng tin rằng giá vàng khó có thể giảm sâu, từ đó kích thích nhu cầu mua vào, tiếp tục nuôi dưỡng mức chênh lệch giá cao so với thế giới.

>>Xem thêm: Cơ chế hình thành giá vàng giao ngay thế giới

Rủi ro và cơ hội cho nhà đầu tư khi đối mặt với mức chênh lệch lớn

Sai lầm lớn nhất của nhà đầu tư cá nhân là mua vàng khi mức chênh lệch giữa giá trong nước và thế giới đang ở mức kỷ lục. Hãy tưởng tượng bạn mua vàng SJC khi nó cao hơn thế giới 15 triệu đồng/lượng; nếu thế giới tăng giá nhưng NHNN thay đổi chính sách nhập khẩu, mức chênh lệch có thể co lại còn 2 triệu đồng. Khi đó, dù giá quốc tế tăng, bạn vẫn có nguy cơ thua lỗ nặng nề do sự bốc hơi của mức chênh lệch. 

Để giảm thiểu rủi ro từ sự chênh lệch giá quá lớn của vàng miếng, nhà đầu tư thông minh thường phân bổ sang các loại hình khác như vàng nhẫn (mức chênh lệch thấp hơn). Vàng nhẫn 9999 thường có mức chênh lệch so với thế giới chỉ từ 2-4 triệu đồng/lượng, sát với giá trị thực hơn. Việc nắm giữ một phần vàng nhẫn và một phần vàng miếng giúp danh mục đầu tư linh hoạt hơn trước các thay đổi về chính sách quản lý vàng của nhà nước.

Trong khi nhà đầu tư cá nhân lo sợ mức chênh lệch, các tổ chức tài chính và nhóm kinh doanh vàng lại tìm thấy cơ hội kinh doanh chênh lệch giá (Arbitrage). Khi chênh lệch giữa hai thị trường đủ lớn để bù đắp chi phí vận chuyển và rủi ro tỷ giá, dòng vàng lậu hoặc vàng phi chính thức có xu hướng chảy từ vùng giá thấp (Lào, Campuchia, Thái Lan) vào vùng giá cao (Việt Nam). Hành vi này không chỉ gây lũng đoạn thị trường mà còn tạo áp lực ngược lên tỷ giá USD tự do, tạo thành một vòng lặp bất ổn kinh tế vĩ mô mà nhà đầu tư cần đặc biệt quan sát.

Golden Fund nhận định: Khoảng cách giá giữa các thị trường sẽ chỉ thực sự thu hẹp khi có sự liên thông về mặt hàng hóa và tiền tệ. Tại Việt Nam, tương lai phụ thuộc vào việc sửa đổi các chính sách liên quan đến thị trường vàng của Nhà nước. Nếu thị trường được trả lại cho các doanh nghiệp tự cân đối cung cầu, mức chênh lệch sẽ lùi về sát chi phí logistics quốc tế (khoảng 1-2%). Cho đến lúc đó, nhà đầu tư phải chấp nhận rằng vàng không giống nhau ở mọi nơi và việc theo dõi sát sao biểu đồ chênh lệch cũng quan trọng không kém việc theo dõi biểu đồ giá vàng thế giới.