Nghịch lý giá vàng: Tại sao tin xấu ập đến, “cá mập” lại tháo chạy?

Giai đoạn “Mua khi có tin đồn” - Sức mạnh của sự kỳ vọng

Thị trường tài chính là một cỗ máy dự báo tương lai hơn là phản ánh hiện tại. Giai đoạn "mua khi có tin đồn" bắt đầu khi các tín hiệu mờ nhạt đầu tiên xuất hiện: Một cuộc điều binh ở biên giới, một phát biểu lấp lửng của quan chức Fed về lạm phát, hoặc các số liệu kinh tế vĩ mô yếu kém tiền đề. Lúc này, các "nhà đầu tư thông minh"  bắt đầu gom hàng. Họ không đợi đến khi súng nổ mới mua vàng; họ mua khi thị trường bắt đầu lo ngại rằng súng có thể sẽ nổ. Trong giai đoạn này, giá vàng thường tăng âm thầm nhưng bền bỉ, được thúc đẩy bởi sự kỳ vọng về một rủi ro sắp tới.

Sự kỳ vọng này tạo ra một áp lực mua tích lũy. Ví dụ, trong chu kỳ cuối năm 2024, khi những tin đồn về việc lạm phát Mỹ sẽ quay trở lại mức 4 - 5% lan rộng, giá vàng đã bắt đầu chạy từ ngưỡng 2.300 USD lên 2.500 USD/ounce dù báo cáo CPI chính thức chưa được công bố. Các quỹ phòng hộ và ngân hàng lớn đã xây dựng các vị thế mua khổng lồ dựa trên các mô hình dự báo. Điều quan trọng cần nhớ là: Giá trị của vàng tại thời điểm này đã bao gồm một phần các kịch bản xấu nhất mà thị trường có thể tưởng tượng ra.

Đoạn thứ ba của chu kỳ này là sự tham gia của các nhà đầu tư nhỏ lẻ. Khi giá vàng đã tăng được một đoạn dài và các phương tiện truyền thông bắt đầu giật tít về "nguy cơ chiến tranh" hay "lạm phát phi mã", đám đông mới bắt đầu hưng phấn. Sự hưng phấn này tạo ra lực đẩy cuối cùng, đưa giá vàng lên những đỉnh cao mới. Tuy nhiên, đây cũng là lúc thị trường trở nên nguy hiểm nhất vì nó đã quá mua. Các chỉ báo kỹ thuật như RSI lúc này thường vượt ngưỡng 70 hoặc 80, cho thấy lực mua đã đạt đến giới hạn và chỉ cần một "mồi lửa" là sự đảo chiều sẽ diễn ra.

Cuối cùng, bản chất của tin đồn là sự bất định. Trong đầu tư, sự bất định thường đáng sợ hơn thực tế. Khi rủi ro còn nằm ở phía trước, người ta sẵn sàng trả giá cao để sở hữu vàng như một loại bảo hiểm. Nhưng khi tin đồn đã được xác thực, sự bất định biến mất và nhường chỗ cho các số liệu thực tế. Các "cá mập" hiểu rằng đây là thời điểm tối ưu để thực hiện bước tiếp theo trong kế hoạch: Hiện thực hóa lợi nhuận. Họ đã mua rẻ và giờ đây, khi cả thế giới đang hoảng loạn muốn mua vàng bằng mọi giá, họ sẵn lòng cung cấp lượng hàng đó để thu về tiền mặt.

>>Xem thêm: Vàng và vai trò phòng vệ trước sự bất ổn

Khi tin thật được công bố - Cú sập bẫy thanh khoản 

Khi tin tức chính thức xuất hiện - chẳng hạn như một cuộc xung đột nổ ra hoặc số liệu lạm phát cao kỷ lục được công bố - đó chính là khoảnh khắc "cao trào". Những nhà đầu tư thiếu kinh nghiệm sẽ lao vào mua vì tin rằng "tin xấu thế này vàng phải tăng nữa". Nhưng thực tế thường ngược lại. Các lệnh bán khổng lồ từ các quỹ lớn bắt đầu đổ bộ vào thị trường. Tại sao họ lại bán ngay lúc đó? Bởi vì đó là thời điểm thanh khoản tốt nhất. Để bán ra hàng tỷ USD vàng mà không làm sập giá quá sâu ngay lập tức, "cá mập" cần một lượng người mua đối ứng cực lớn, và đám đông đang hoảng loạn mua vì tin xấu chính là lượng thanh khoản dồi dào đó.

Hiện tượng này được gọi là Giá đã phản ánh tin tức. Nếu thị trường đã kỳ vọng lạm phát là 5% và con số công bố thực tế đúng là 5%, thì không còn lý do gì để giá tăng thêm nữa. Mọi thứ tốt đẹp nhất đối với phe mua vàng đã diễn ra. Khi không còn kỳ vọng nào cao hơn để thúc đẩy giá lên tiếp, động lực duy nhất còn lại là bán chốt lời. Những "cá mập" đã mua ở mức 2.300 USD không muốn rủi ro giữ hàng ở mức 2.700 USD khi tin tức đã rõ ràng. Họ bán ra, tạo nên áp lực giảm giá đột ngột khiến những người vừa mua ở đỉnh bị sốc và buộc phải cắt lỗ, càng làm giá giảm sâu hơn.

Bên cạnh đó, chúng ta phải xét đến nhu cầu thanh khoản trên toàn hệ thống tài chính. Trong những tình huống "tin xấu" cực độ như chiến tranh, thị trường chứng khoán thường lao dốc mạnh. Khi đó, các nhà đầu tư lớn gặp phải tình trạng bị lệnh gọi ký quỹ ở các danh mục phái sinh khác. Để có tiền mặt nộp vào bù lỗ cho chứng khoán, họ buộc phải bán tài sản có tính thanh khoản cao nhất và đang có lãi nhất: Đó chính là Vàng. Đây là lý do tại sao trong các cuộc khủng hoảng như năm 2008 hay giai đoạn đầu năm 2020, vàng bị bán tháo cùng lúc với chứng khoán, dù về lý thuyết nó phải tăng.

Đoạn cuối của cú giảm "sau tin" thường là sự hoảng loạn dây chuyền. Sau khi các tay chơi lớn đã chốt lời xong, giá vàng rơi qua các ngưỡng hỗ trợ kỹ thuật quan trọng. Những nhà đầu tư nhỏ lẻ vừa mua theo tin tức bắt đầu nhận ra mình đã "đu đỉnh". Tâm lý sợ hãi bao trùm, họ tháo chạy bằng mọi giá. Chỉ trong vòng vài giờ hoặc vài ngày sau một tin tức "cực xấu", giá vàng có thể bốc hơi 3% đến 5% giá trị. Đây là lúc thị trường thực hiện một cuộc "thanh lọc", loại bỏ các vị thế yếu để chuẩn bị cho một chu kỳ tích lũy mới ở vùng giá thấp hơn.

>>Xem thêm: Vì sao bất ổn địa chính trị không phải lúc nào cũng đẩy giá vàng tăng?

Làm sao để hạn chế trở thành “thanh khoản” cho các “cá mập” 

Để tồn tại và kiếm lời từ hiện tượng này, nhà đầu tư cần thay đổi tư duy từ "đọc tin để mua" sang "đọc kỳ vọng để hành động". Quy tắc vàng là: Hãy chú ý đến phản ứng của giá trước khi tin ra. Nếu giá vàng đã tăng mạnh liên tục trong vài tuần trước một sự kiện quan trọng (như cuộc họp của Fed hay một cuộc bầu cử), xác suất cao là hiện tượng "Bán khi tin ra" sẽ xảy ra. Lúc này, thay vì mua đuổi, bạn nên cân nhắc chốt lời một phần hoặc đứng ngoài quan sát. Hãy nhớ rằng, trên thị trường này, việc không mất tiền cũng là một cách kiếm tiền.

Sử dụng các chỉ báo định lượng để đo lường "độ nóng" của thị trường là cực kỳ quan trọng. Các công cụ như Chỉ số sợ hãi và tham lam (Fear & Greed Index) hoặc dữ liệu từ Báo cáo COT (Commitment of Traders) có thể cho bạn thấy liệu các quỹ lớn đang nắm giữ quá nhiều vị thế mua hay không. Nếu các tay chơi lớn đã gom đủ, họ sẽ không còn sức mua để đẩy giá lên thêm khi tin ra, và cánh cửa duy nhất còn lại là bán. Số liệu thực tế từ năm 2025 cho thấy, mỗi khi vị thế mua ròng của các quỹ ETF vàng vượt ngưỡng nhất định, một đợt điều chỉnh "bán khi tin ra" thường diễn ra ngay sau đó khoảng 48 giờ.

Bên cạnh đó, hãy học cách phân biệt giữa "nhiễu ngắn hạn" và "xu hướng dài hạn". Cú giảm giá sau khi tin xấu ra thường chỉ mang tính kỹ thuật và ngắn hạn. Nếu các yếu tố vĩ mô gốc rễ, như nợ công Mỹ tăng cao hay xu hướng phi đô-la hóa,  vẫn còn đó, thì cú giảm giá này thực chất là một món quà. Nó tạo ra một vùng giá chiết khấu để bạn có thể tham gia cho một tầm nhìn dài hạn 6 - 12 tháng. Những nhà đầu tư chuyên nghiệp thường coi những đợt "bán tin đồn" là cơ hội để nhặt lại vàng từ những nhà đầu tư yếu tâm lý  với mức giá rẻ hơn.