Hồi hương Vàng 2026: Kỷ nguyên vật chất lên ngôi?

Sự xói mòn niềm tin và kỷ nguyên "Vũ khí hóa tài chính"

Bối cảnh đầu năm 2026 ghi nhận một sự thay đổi sâu sắc trong tâm lý của các Thống đốc Ngân hàng Trung ương (NHTW). Sau sự kiện đóng băng tài sản dự trữ của Nga năm 2022, vàng không còn đơn thuần là một công cụ đa dạng hóa danh mục. Nó đã trở thành "tài sản bảo hiểm cuối cùng" chống lại các rủi ro địa chính trị và sự trừng phạt tài chính. Việc ký gửi vàng tại Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) chi nhánh New York từng được coi là chuẩn mực về an toàn, nhưng giờ đây, khái niệm rủi ro đối tác (counterparty risk) đã khiến các quốc gia phải đặt câu hỏi về khả năng tiếp cận số vàng này khi thực sự cần thiết?

Thứ hai, sự gia tăng chóng mặt của nợ công Mỹ, vượt ngưỡng 36 nghìn tỷ USD vào đầu năm 2026, đã làm suy yếu vị thế của đồng USD như một mỏ neo giá trị. Các NHTW lo ngại rằng một cuộc khủng hoảng nợ hoặc kịch bản "in tiền" quá mức để bù đắp thâm hụt sẽ làm xói mòn giá trị (debasement) của các tài sản định danh bằng đô la. Trong bối cảnh đó, việc sở hữu vàng vật chất ngay tại hầm chứa quốc gia là cách duy nhất để đảm bảo chủ quyền tài chính. Vàng "trong tay" có giá trị thực tế cao hơn gấp nhiều lần so với "vàng trên giấy" ký gửi tại một lục địa khác.

Về mặt số liệu, báo cáo từ World Gold Council (WGC) năm 2025 cho thấy một con số chấn động: 68% các NHTW hiện ưu tiên lưu trữ vàng trong biên giới quốc gia, tăng vọt từ mức 50% của năm 2020. Làn sóng rút vàng khỏi Fed New York và Ngân hàng Trung ương Anh (BoE) đã tăng tốc mạnh mẽ. Chỉ riêng trong năm 2025, ước tính có khoảng 500-700 tấn vàng đã được các quốc gia từ Đông Âu đến Đông Nam Á thực hiện thủ tục rút về. Điều này tạo ra một sự dịch chuyển thanh khoản lớn, từ các trung tâm tài chính phương Tây về các thành trì nội địa.

Cuối cùng, tâm lý này đã lan tỏa từ các định chế nhà nước sang các quỹ đầu tư lớn. Các quỹ ETF vàng, vốn trước đây chỉ quan tâm đến chỉ số giá, nay bắt đầu bị áp lực từ nhà đầu tư về việc phải chứng minh được quyền kiểm soát vật lý đối với số vàng bảo chứng. Sự phân hóa giữa "vàng vật chất" và "vàng giấy" (hợp đồng tương lai) đang ngày càng rõ nét. Khi niềm tin vào hệ thống lưu ký trung tâm bị rạn nứt, giá vàng không chỉ tăng vì nhu cầu mà còn tăng vì mức "phí bảo hiểm niềm tin" mà người mua sẵn sàng chi trả để được thực sự cầm nắm tài sản của mình.

>>Xem thêm: Chi đậm mua vàng, Ba Lan lọt nhóm mười quốc gia dự trữ hàng đầu

Những "pháo đài vàng" mới tại Châu Âu và Châu Á

Ba Lan đã trở thành biểu tượng cho cuộc đua này tại Châu Âu. Trong giai đoạn 2024-2025, NHTW Ba Lan đã mua ròng hơn 300 tấn vàng, nâng tỷ trọng vàng trong dự trữ ngoại hối lên mức mục tiêu 30%. Không dừng lại ở việc mua, Ba Lan đã thực hiện những chiến dịch vận tải bí mật để đưa phần lớn số vàng này từ London về các hầm chứa tại Warsaw. Lý do rất rõ ràng: Nằm ở cửa ngõ xung đột tiềm tàng, Ba Lan cần một công cụ phòng thủ tài chính mà không một lệnh trừng phạt hay sự cố đứt gãy hệ thống thanh toán quốc tế nào có thể chạm tới.

Tại Châu Á, Trung Quốc đang dẫn đầu việc xây dựng một hệ thống lưu ký vàng thay thế. Với việc mở rộng các hầm chứa tại Thượng Hải và Thâm Quyến, Trung Quốc không chỉ hồi hương vàng của mình mà còn đang chào mời các quốc gia trong khối BRICS+ ký gửi vàng tại đây. Theo các chuyên gia, đây là bước chuẩn bị cho một hệ thống thanh toán mới được bảo chứng bởi vàng nhằm giảm sự phụ thuộc vào SWIFT. Số liệu cho thấy dòng chảy vàng từ Tây sang Đông đang đạt tốc độ nhanh nhất trong 50 năm qua, với hơn 1.500 tấn vàng chảy vào thị trường Trung Quốc và Ấn Độ chỉ trong vòng 12 tháng qua.

Đối với các quốc gia như Việt Nam, tác động từ làn sóng này được cảm nhận qua sự chênh lệch giá. Khi vàng thế giới bị rút khỏi các kho chứa lớn, nguồn cung vàng thỏi trên thị trường tự do bị thắt chặt. Tại Việt Nam, giá vàng miếng SJC vào tháng 1/2026 đã neo ở mức cao kỷ lục, dao động quanh 160-166 triệu đồng/lượng. Nhu cầu tích trữ vàng vật chất của người dân tăng mạnh không chỉ theo tâm lý đám đông mà còn do ảnh hưởng từ xu hướng phòng thủ của chính phủ các nước, khiến vàng trở thành tài sản khan hiếm thực sự trong lưu thông.

Sự trỗi dậy của các trung tâm vàng mới như Singapore và Dubai cũng đóng vai trò quan trọng. Các quốc gia này đang đầu tư hàng tỷ đô la vào cơ sở hạ tầng lưu trữ đạt chuẩn cao nhất để thu hút dòng vàng hồi hương của các nước láng giềng. Việc vận chuyển vàng từ New York về nước là một quá trình tốn kém và rủi ro về logistics, vì vậy nhiều quốc gia chọn giải pháp trung gian: chuyển vàng từ Fed New York về Singapore – nơi gần gũi hơn về địa lý và trung lập hơn về chính trị. Đây là yếu tố góp phần vào sự tái cấu trúc lại bản đồ quyền lực tài chính toàn cầu mà vàng là nhân vật chính.

>>Xem thêm: Kỷ nguyên Vàng 2026: Tại sao Thượng Hải Và Dubai đang soán ngôi London?

Tác động đến thị trường tự do và kịch bản giá vàng cuối năm 2026

Hệ quả trực tiếp nhất của việc hồi hương vàng là sự sụt giảm thanh khoản tại các sàn giao dịch lớn như COMEX (Mỹ) hay LME (Anh). Khi các NHTW rút vàng vật chất về nước, lượng vàng sẵn có để bảo chứng cho các hợp đồng tương lai và quyền chọn bị thu hẹp. Điều này tạo ra rủi ro siết vị thế bán (short squeeze) cực lớn. Nếu có quá nhiều nhà đầu tư yêu cầu tất toán bằng vàng vật chất cùng một lúc, các sàn giao dịch sẽ không đủ hàng để đáp ứng. Kết quả là giá vàng giao ngay có thể bứt phá mạnh, tách rời hoàn toàn khỏi giá vàng giấy.

Thứ hai, hành động của các chính phủ đóng vai trò như một lời khẳng định về giá trị dài hạn của vàng. Khi các "tay chơi lớn" nhất thị trường chấp nhận tốn hàng triệu USD phí vận tải và bảo hiểm để đưa vàng về nhà, đó là tín hiệu cho thấy họ kỳ vọng một giai đoạn lạm phát kéo dài hoặc sự bất ổn tiền tệ nghiêm trọng. Đối với nhà đầu tư cá nhân, đây là một trong những dấu hiệu để duy trì tỷ trọng vàng trong danh mục từ 10-15%. Trong năm 2026, chiến lược đầu tư có xu hướng chuyển dịch từ mua vàng để kiếm lời sang mua vàng để tồn tại qua khủng hoảng.

Dựa trên các mô hình phân tích dòng tiền của J.P. Morgan và Goldman Sachs cho nửa cuối năm 2026, việc thiếu hụt nguồn cung vật lý tại phương Tây có thể đẩy giá vàng lên ngưỡng $5,200 - $5,500/oz. Các đợt điều chỉnh nếu có sẽ rất ngắn và nông, vì luôn có một "lực cầu sàn" từ các NHTW đang chờ đợi để gom thêm. Số liệu từ đầu năm 2026 cho thấy mỗi khi giá vàng giảm khoảng 3-5%, các lệnh mua lớn từ các nước mới nổi lại xuất hiện, biến vàng thành một trong những tài sản có mức hỗ trợ kỹ thuật mạnh nhất trong rổ hàng hóa.

Golden Fund nhận định: Tâm lý thị trường tự do có thể bị chi phối bởi khái niệm "vàng vật chất là vua". Sự xuất hiện của các thỏi vàng có chứng chỉ số (tokenized gold) được bảo chứng bằng vàng thực tế trong các hầm chứa nội địa dự báo sẽ trở thành xu hướng mới. Nhà đầu tư sẽ không còn hài lòng với những con số trên màn hình; họ yêu cầu sự minh bạch và khả năng chuyển đổi sang tài sản thực. Cuộc đua hồi hương vàng năm 2026 chính là tiếng chuông báo hiệu sự kết thúc của kỷ nguyên tài chính hóa quá mức và sự trở lại của những giá trị thực chất nhất trong hệ thống tiền tệ thế giới.