Giải mã đà tăng trưởng của Vàng: Sự cộng hưởng giữa văn hóa Á Đông và dòng tiền phương Tây?

Sức mạnh của “Love trade” - Cú hích từ văn hoá Á Đông

Thị trường vàng thế giới thường  bị chi phối bởi hai lực lượng chính: Fear trade (Giao dịch vì sợ hãi - thường diễn ra ở phương Tây khi có khủng hoảng) và Love trade (Giao dịch vì cảm tình/văn hóa - diễn ra ở phương Đông). Vào Quý 4 và Quý 1, "Love Trade" trở thành động lực chủ đạo. Tâm điểm của sự bùng nổ này bắt đầu từ Ấn Độ - quốc gia tiêu thụ vàng lớn thứ hai thế giới. Từ tháng 10 đến tháng 1 là mùa lễ hội Diwali (Lễ hội Ánh sáng) và mùa cưới truyền thống. Theo World Gold Council (WGC), người dân Ấn Độ coi việc mua vàng vào dịp Dhanteras (ngày đầu tiên của Diwali) là hành động mang lại may mắn và thịnh vượng. Chỉ riêng trong Quý 4/2024, nhu cầu trang sức và vàng thỏi tại Ấn Độ đã vượt mức 250 tấn, chiếm gần 30% tổng nhu cầu cả năm của nước này, tạo ra một lực đỡ vật chất cực lớn cho giá vàng giao ngay quốc tế.

Ngay sau khi mùa cưới Ấn Độ hạ nhiệt, ngọn đuốc tăng giá được chuyển sang Trung Quốc - thị trường tiêu thụ vàng lớn nhất thế giới - để đón chào Tết Nguyên đán (thường rơi vào cuối tháng 1 hoặc đầu tháng 2). Văn hóa tặng vàng, lì xì bằng vàng miếng hoặc mua vàng hình con giáp để tích trữ là một nghi thức không thể thiếu của tầng lớp trung lưu Trung Quốc. Dữ liệu từ Hiệp hội Vàng Trung Quốc (CGA) cho thấy, doanh số bán lẻ vàng trong dịp Tết Nguyên đán thường tăng vọt 40 - 50% so với các tháng bình thường. Đặc biệt, vào năm 2026 (Năm Bính Ngọ), nhu cầu các sản phẩm vàng tượng trưng cho sự "Mã đáo thành công" được dự báo sẽ đẩy phí bảo hiểm của vàng vật chất tại Thượng Hải lên mức kỷ lục, kéo theo giá vàng thế giới tăng theo quy luật bình thông nhau.

Không chỉ dừng lại ở nhu cầu dân dụng, yếu tố văn hóa còn ảnh hưởng đến hành vi của các Ngân hàng Trung ương (NHTW) tại khu vực này. Các quốc gia như Trung Quốc, Nga, hay Thổ Nhĩ Kỳ thường có xu hướng chốt sổ dự trữ vào cuối năm và lên kế hoạch mua mới vào đầu năm để hoàn thành chỉ tiêu dự trữ quốc gia. Việc Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) thường xuyên công bố các đợt mua ròng lớn vào tháng 11, 12 và tháng 1 hàng năm không phải là ngẫu nhiên. Hành động gom hàng của "cá mập" nhà nước trong thời điểm thanh khoản thị trường phương Tây mỏng (do nghỉ lễ Giáng sinh và Năm mới) càng làm trầm trọng thêm sự mất cân đối cung cầu, khiến giá vàng dễ dàng bị đẩy lên cao với biên độ lớn.

Tóm lại, yếu tố văn hóa tại Á Đông không chỉ là những câu chuyện mang tính biểu tượng mà là một dòng tiền thực tế khổng lồ chảy vào thị trường. Ước tính, tổng nhu cầu vàng vật chất của khu vực Châu Á trong giai đoạn từ tháng 11 đến tháng 2 hàng năm chiếm khoảng 60% tổng nhu cầu toàn cầu trong khung thời gian đó. Khi hàng tỷ người cùng có nhu cầu mua một loại tài sản trong cùng một khung thời gian hẹp, quy luật cung cầu sẽ phát huy tác dụng tối đa. Đây chính là "tấm đệm" vững chắc, giúp giá vàng hiếm khi giảm sâu vào cuối năm, bất chấp các biến động từ đồng USD hay lãi suất.

>>Xem thêm: Trung Quốc và Ấn Độ ảnh hưởng đến thị trường vàng toàn cầu như thế nào?

Chu kỳ tài chính và dòng tiền của phương Tây

Nếu phương Đông mua vàng vì văn hóa, thì phương Tây mua vàng vào dịp cuối năm vì chiến lược quản lý danh mục đầu tư. Quý 4 là thời điểm các quỹ đầu tư lớn thực hiện nghiệp vụ Làm đẹp báo cáo tài chính (Window dressing). Các nhà quản lý quỹ thường bán bớt các tài sản rủi ro hoặc kém hiệu quả để chốt lời, và chuyển một phần lợi nhuận vào các tài sản trú ẩn an toàn như Vàng để giảm thiểu rủi ro biến động trong kỳ nghỉ lễ dài ngày. Hành động này tạo ra một lực cầu kỹ thuật, đẩy giá vàng hồi phục vào tháng 12 sau khi thường chịu áp lực chốt lời vào tháng 10 hoặc 11.

Bước sang tháng 1, thị trường tài chính thường chứng kiến "Hiệu ứng Tháng Giêng". Đây là lúc các nhà đầu tư cá nhân và tổ chức giải ngân dòng vốn mới cho năm tài chính tiếp theo. Trong bối cảnh lãi suất thực biến động và nợ công Mỹ gia tăng, Vàng thường là cái tên đầu tiên được thêm vào danh mục phân bổ tài sản với tỷ trọng khuyến nghị hiện nay lên tới 15 - 20%. Thống kê từ Bloomberg trong 20 năm qua cho thấy, tháng 1 là tháng có hiệu suất tăng giá tốt nhất của vàng, với tỷ lệ tăng trung bình đạt 3,5% và xác suất tăng giá lên tới 70%.

Một yếu tố vĩ mô quan trọng khác hỗ trợ cho chu kỳ tăng giá này là tính mùa vụ của đồng USD. Thông thường, đồng USD có xu hướng mạnh lên vào giữa năm và suy yếu vào cuối năm hoặc đầu năm mới do chu kỳ thanh toán thương mại và thâm hụt ngân sách Mỹ. Vì Vàng được định giá bằng USD, nên khi đồng bạc xanh suy yếu, vàng trở nên rẻ hơn đối với các nhà đầu tư nắm giữ các loại tiền tệ khác, kích thích lực mua toàn cầu. Sự cộng hưởng giữa việc đồng USD tạo đỉnh ngắn hạn vào tháng 10 - 11 và sau đó điều chỉnh giảm vào tháng 12 - 1 là kịch bản hoàn hảo để vàng bứt phá, phá vỡ các ngưỡng kháng cự kỹ thuật quan trọng.

Thanh khoản thấp vào dịp Giáng sinh và Năm mới cũng là một con dao hai lưỡi nhưng thường nghiêng về phía có lợi cho phe mua. Khi khối lượng giao dịch trên sàn COMEX giảm xuống do các trader phương Tây nghỉ lễ, thị trường trở nên mỏng hơn. Lúc này, chỉ cần một lực mua vật chất lớn từ phía châu Á (như đã đề cập ở trên) hoặc một tin tức địa chính trị bất ngờ cũng đủ để tạo ra những cây nến xanh thân dài. Lịch sử đã chứng kiến nhiều cú nhảy giá của vàng ngay khi thị trường mở cửa trở lại vào đầu tháng 1, khiến những nhà đầu tư chần chừ lỡ mất điểm vào lệnh đẹp nhất trong năm.

Chiến lược giao dịch theo mùa cho nhà đầu tư

Hiểu được quy luật là một chuyện, nhưng hành động như thế nào để kiếm lời lại là câu chuyện khác. Chiến lược tối ưu nhất dựa trên tính mùa vụ là “Đi tắt đón đầu”. Thay vì đợi đến khi báo chí đưa tin về việc người dân xếp hàng mua vàng ngày Vía Thần Tài hay Diwali mới bắt đầu mua, nhà đầu tư thông minh nên bắt đầu tích lũy vị thế từ cuối Quý 3 (Tháng 9 - 10). Thống kê cho thấy, tháng 9 và tháng 10 thường là giai đoạn vàng có các nhịp điều chỉnh giảm để tạo đáy ngắn hạn. Đây là thời điểm "vàng" để mua vào với giá chiết khấu trước khi cơn sóng mùa lễ hội bắt đầu đẩy giá lên.

Đối với chiến lược chốt lời, nhà đầu tư cần kiên nhẫn nắm giữ xuyên qua kỳ nghỉ lễ Dương lịch và hướng tới đỉnh điểm của nhu cầu vào cuối tháng 1 hoặc giữa tháng 2 (tùy thuộc vào lịch Âm lịch). Thông thường, giá vàng sẽ đạt đỉnh ngắn hạn vào khoảng thời gian Tết Nguyên đán hoặc ngay sau khi dữ liệu lạm phát tháng 1 của Mỹ được công bố. Chiến lược "Mua tháng 10 - Bán tháng 2" đã đem lại mức lợi nhuận trung bình hàng năm khoảng 8 - 12% cho các nhà đầu tư kỷ luật trong suốt thập kỷ qua, vượt xa lợi suất gửi tiết kiệm ngân hàng cả năm.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng "Hiệu ứng Mùa vụ" không phải là chiến thuật bất bại. Nó chỉ là một yếu tố xác suất và có thể bị phá vỡ bởi các sự kiện "Thiên nga đen" hoặc sự thay đổi đột ngột trong chính sách tiền tệ của Fed. Ví dụ, nếu Fed bất ngờ tăng lãi suất mạnh vào tháng 12, áp lực từ lãi suất thực dương có thể đè bẹp nhu cầu vật chất. Do đó, nhà đầu tư cần kết hợp yếu tố mùa vụ với phân tích kỹ thuật để xác định xu hướng. 

Golden Fund nhận định: Tại thị trường Việt Nam, hiệu ứng này còn rõ nét hơn do tâm lý đám đông rất mạnh. Chênh lệch giữa giá vàng trong nước (SJC, vàng nhẫn) và giá thế giới thường bị nới rộng nhất vào dịp trước Tết và ngày Vía Thần Tài (mùng 10 tháng Giêng). Nhà đầu tư trong nước nếu áp dụng chiến lược mùa vụ cần đặc biệt chú ý đến rủi ro chênh lệch giá này. Lời khuyên cho năm 2026 là hãy tận dụng các nhịp thị trường trầm lắng vào để tích sản, và tuyệt đối tránh mua đuổi (FOMO) vào những ngày sát Tết khi các tiệm vàng nới rộng biên độ mua - bán để bảo vệ lợi nhuận của họ. Đầu tư theo mùa vụ là cuộc chơi của sự kiên nhẫn và đi trước đám đông, chứ không phải chạy theo đám đông.