Cuộc di cư của vàng: Sự trỗi dậy của phương Đông và kỷ nguyên định giá mới

Shanghai Gold Exchange (SGE) - Mỏ neo của nhu cầu vật chất toàn cầu

Sàn giao dịch vàng Thượng Hải (SGE) hiện đã vươn mình trở thành sàn giao dịch vàng vật chất lớn nhất thế giới, thách thức trực tiếp vị thế của London. Điểm khác biệt cốt lõi của SGE so với các sàn phương Tây chính là tính "vật chất hóa". Trong khi COMEX chủ yếu giao dịch các hợp đồng tương lai dựa trên tiền mặt, SGE yêu cầu việc bàn giao vàng thực tế. Đến cuối năm 2025, khối lượng rút vàng vật chất từ SGE đã trở thành chỉ báo quan trọng nhất để giới đầu tư dự báo sự khan hiếm nguồn cung trên toàn cầu.

Năm 2026, chiến lược định giá Vàng Thượng Hải bằng Nhân dân (Shanghai Gold Benchmark) tệ đã đạt được những bước tiến dài. Việc định giá vàng bằng đồng nội tệ không chỉ giúp Trung Quốc giảm bớt sự phụ thuộc vào đồng USD mà còn tạo ra một mức giá tham chiếu trung thực hơn cho nhu cầu tại Châu Á. Số liệu cho thấy mức thặng dư (premium) tại Thượng Hải thường xuyên cao hơn giá thế giới tại London từ $40 - $70/ounce, phản ánh sức mua áp đảo từ phía người tiêu dùng và Ngân hàng Trung ương Trung Quốc (PBoC).

Sự liên kết giữa SGE và các quốc gia trong khối BRICS cũng đang tạo ra một mạng lưới giao dịch nội khối khổng lồ. Việc thiết lập các kho lưu ký vàng quốc tế tại Thượng Hải và Hồng Kông cho phép các quốc gia thành viên thanh toán thương mại bằng vàng mà không cần thông qua hệ thống tài chính phương Tây. Điều này biến SGE từ một sàn giao dịch nội địa thành một trung tâm thanh khoản vàng xuyên biên giới, trực tiếp làm suy yếu khả năng kiểm soát giá của các ngân hàng Bullion tại London.

Cuối cùng, sự trỗi dậy của SGE đại diện cho sự thay đổi trong tâm lý nhà đầu tư: từ ưu tiên tính đầu cơ sang ưu tiên tính sở hữu. Khi rủi ro địa chính trị tăng cao vào đầu năm 2026, các nhà đầu tư tổ chức bắt đầu chuyển dịch danh mục từ vàng tài khoản sang vàng vật chất được lưu ký tại phương Đông. SGE đã tận dụng tối đa xu hướng này để nâng thị phần định giá toàn cầu của mình lên mức kỷ lục, buộc các sàn giao dịch phương Tây phải điều chỉnh lại các quy tắc ký quỹ để duy trì tính cạnh tranh.

>>Xem thêm: Khám phá các sàn giao dịch vàng quyền lực nhất thế giới: COMEX, LBMA Và Shanghai Gold Exchange

Dubai & Istanbul - Những "Cửa ngõ" chiến lược giữa Đông và Tây

Nếu Thượng Hải là trung tâm của nhu cầu thì Dubai và Istanbul đóng vai trò là những hành lang luân chuyển vàng quan trọng nhất thế giới. Dubai (UAE), hay còn gọi là "Thành phố Vàng", đã chính thức vượt qua London để trở thành trung tâm giao dịch vàng thỏi lớn thứ hai thế giới vào cuối năm 2024. Với việc gia nhập khối BRICS và ký kết các thỏa thuận kinh tế toàn diện (CEPA) với Ấn Độ, UAE đã tạo ra một "hành lang vàng" nơi kim loại quý được giao dịch với mức thuế ưu đãi và quy định thông thoáng.

Sàn giao dịch hàng hóa Dubai (DMCC) không chỉ tập trung vào vàng thỏi mà còn xây dựng một hệ sinh thái hoàn chỉnh từ tinh luyện, lưu ký đến bảo hiểm. Trong bối cảnh các lệnh trừng phạt phương Tây làm gián đoạn dòng chảy vàng truyền thống, Dubai đã trở thành điểm đến thay thế lý tưởng cho vàng từ Nga, Trung Á và Châu Phi. Năm 2025 ghi nhận doanh thu giao dịch vàng của UAE vượt ngưỡng 130 tỷ USD, khẳng định vị thế của Dubai là "Wall Street của kim loại quý" tại khu vực Trung Đông.

Trong khi đó, Sở giao dịch Istanbul (Borsa Istanbul - BIST) của Thổ Nhĩ Kỳ lại đóng vai trò là một hình mẫu về việc "vàng hóa" nền kinh tế. Thổ Nhĩ Kỳ đã đưa toàn bộ vàng lưu thông qua sàn BIST để ổn định chính sách tiền tệ và kiểm soát chênh lệch giá trong nước. Việc BIST cung cấp các sản phẩm như "Chứng chỉ vàng" và thị trường giao dịch vàng vật chất tập trung đã giúp Ngân hàng Trung ương Thổ Nhĩ Kỳ quản lý hiệu quả một trong những quốc gia có nhu cầu vàng bình quân đầu người cao nhất thế giới.

Sự trỗi dậy của BIST và Dubai đại diện cho sự phân mảnh của thị trường vàng toàn cầu theo hướng đa cực. Thay vì một trung tâm duy nhất, giờ đây giá vàng được hình thành từ sự tương tác giữa các trung tâm này. Khi giá vàng tại Istanbul tăng vọt do lạm phát nội địa hoặc giá tại Dubai biến động do nhu cầu từ Ấn Độ, các hiệu ứng này ngay lập tức lan tỏa đến giá giao ngay toàn cầu. Quyền lực định giá không còn nằm trong tay một vài ngân hàng lớn tại London mà đã được chia sẻ cho các nhà tạo lập thị trường tại Trung Đông và Tây Á.

Sự đứt gãy của mô hình cũ và tương lai quyền lực định giá phương Đông

Sự chuyển dịch quyền lực từ Tây sang Đông đang dẫn đến sự đứt gãy của các quy luật định giá truyền thống. Trong nhiều thập kỷ, giá vàng thường biến động ngược chiều với lãi suất thực của Mỹ. Tuy nhiên, năm 2026 ghi nhận một hiện tượng lạ: lãi suất Mỹ vẫn ở mức cao nhưng giá vàng vẫn liên tục lập đỉnh mới, đạt ngưỡng $4.500 - $4.700/ounce. Điều này xảy ra bởi lực mua từ các sàn giao dịch Phương Đông (đặc biệt là nhu cầu từ các Ngân hàng Trung ương) đã lấn át hoàn toàn các hoạt động bán khống từ các quỹ ETF phương Tây.

Hệ thống định giá cũ dựa trên vàng giấy (các hợp đồng không có vàng thật bảo chứng) đang dần mất đi sự tín nhiệm. Khi các nhà đầu tư tại Thượng Hải và Dubai yêu cầu bàn giao vàng vật chất, nó tạo ra một áp lực ép mua lên các kho dự trữ tại London và New York. Dữ liệu cho thấy tồn kho tại COMEX đã giảm xuống mức thấp kỷ lục trong 5 năm qua, khi vàng chảy ròng sang các kho của SGE và DMCC. Đây chính là minh chứng rõ nhất cho việc phương Đông đang nắm giữ "vật chất", còn phương Tây chỉ nắm giữ "hợp đồng".

Tương lai của thị trường vàng sẽ chứng kiến sự hình thành của một hệ thống định giá song song. Một bên là giá vàng "tài chính" chịu ảnh hưởng bởi chính sách của Fed, và một bên là giá vàng "vật chất" được định đoạt bởi nhu cầu tiêu thụ và dự trữ chiến lược của Châu Á. Sự chênh lệch giữa hai mức giá này sẽ là cơ hội cho các nghiệp vụ kinh doanh chênh lệch giá, nhưng đồng thời cũng cảnh báo về một cuộc khủng hoảng thanh khoản nếu các sàn giao dịch phương Tây không thể đáp ứng nhu cầu rút vàng vật chất từ các đối tác phương Đông.

Golden Fund nhận định: Sự trỗi dậy của các sàn giao dịch phương Đông không chỉ là một sự kiện kinh tế đơn thuần, mà là một cuộc cách mạng về chủ quyền tài chính. Vàng đang quay trở về nơi nó được trân trọng nhất: Châu Á. Đối với nhà đầu tư, việc theo dõi các chỉ số từ SGE hay DMCC hiện nay còn quan trọng hơn cả việc theo dõi các báo cáo từ Wall Street. Trong kỷ nguyên mới này, ai nắm giữ vàng vật chất, người đó mới thực sự nắm quyền định giá.