Biến động chênh lệch giá vàng Đông - Tây: Cơ chế và tác động vĩ mô

Bản chất của sự chênh lệch và sự đứt gãy cung - cầu nội địa Trung Quốc

Mức chênh lệch giá vàng Thượng Hải xuất hiện khi nhu cầu mua vàng vật chất tại Trung Quốc vượt xa lượng cung có sẵn trong nước. Khác với thị trường London vốn là thị trường phi tập trung (OTC) toàn cầu, thị trường Trung Quốc chịu sự quản lý chặt chẽ về hạn ngạch nhập khẩu từ Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBoC). Khi người dân và các tổ chức Trung Quốc ồ ạt rút tiền khỏi thị trường bất động sản và chứng khoán đang trì trệ để trú ẩn vào vàng, nhưng nguồn cung nhập khẩu bị hạn chế, một "cơn khát" vàng vật chất sẽ đẩy giá tại SGE lên cao hơn hẳn so với mặt bằng quốc tế.

Số liệu từ quý 4/2025 và đầu năm 2026 cho thấy mức chênh lệch tại Thượng Hải đã chạm ngưỡng kỷ lục mới. Có những thời điểm, mức chênh lệch đạt $120/ounce, tương đương khoảng 2,5% giá trị tài sản. Điều này có nghĩa là một nhà đầu tư tại Thượng Hải sẵn sàng trả thêm gần $100 mỗi lượng so với một nhà đầu tư tại London để có thể chạm tay vào thỏi vàng vật chất. Đây là tín hiệu rõ ràng nhất cho thấy lực cầu tại Trung Quốc không chỉ phụ thuộc vào các chỉ số kinh tế Mỹ, mà còn phụ thuộc vào nhu cầu bảo tồn tài sản nội địa.

Sự tồn tại bền vững của mức chênh này còn do cơ chế kiểm soát vốn. Vàng tại Trung Quốc không chỉ là trang sức, mà là một loại "tiền tệ thay thế" giúp người dân bảo vệ sức mua khi đồng Nhân dân tệ biến động. Khi chính phủ thắt chặt các kênh đầu tư ra nước ngoài, vàng trở thành "chiếc van an toàn" duy nhất. Chính áp lực từ dòng vốn khổng lồ bị kẹt trong biên giới Trung Quốc đã góp phần tạo nên một thị trường vàng có mức giá hoàn toàn độc lập với phần còn lại của thế giới.

Cuối cùng, mức chênh lệch này đóng vai trò là "ngưỡng hỗ trợ tâm lý" cho giá vàng toàn cầu. Mỗi khi giá vàng tại London sụt giảm do các quỹ ETF phương Tây bán tháo, mức chênh tại Thượng Hải lại có xu hướng nới rộng ra do người mua Trung Quốc tận dụng cơ hội "mua đáy". Lực hấp thụ khổng lồ này ngăn cản giá vàng thế giới giảm sâu, biến Thượng Hải thành một bộ đệm giảm sốc hiệu quả, giúp duy trì xu hướng tăng giá dài hạn cho kim loại quý này trong năm 2026.

>>Xem thêm: Kỷ nguyên Vàng 2026: Tại sao Thượng Hải Và Dubai đang soán ngôi London?

Cơ chế chênh lệch giá và sự dịch chuyển vàng vật chất từ Tây sang Đông

Sự chênh lệch giá giữa hai thị trường đã tạo ra một cơ hội kinh doanh béo bở gọi là kinh doanh chênh lệch giá (arbitrage). Các ngân hàng bullion lớn (HSBC, JPMorgan hay ICBC) sẽ mua vàng tại London với giá thấp, sau đó vận chuyển bằng đường hàng không sang Thượng Hải để bán với giá cao hơn nhằm hưởng mức thặng dư. Tuy nhiên, trong năm 2026, quy trình này không còn đơn thuần là hoạt động thương mại, mà nó đã trở thành một cách rút cạn vàng từ các kho lưu trữ tại phương Tây.

Dữ liệu xuất khẩu vàng từ Thụy Sĩ – trung tâm tinh luyện vàng lớn nhất thế giới – cho thấy hơn 60% lượng vàng thỏi xuất khẩu trong tháng 1/2026 đã chảy trực tiếp sang Trung Quốc và Hồng Kông. Mức thặng dư cao tại SGE chính là động lực kinh tế khiến các thỏi vàng "Good Delivery" tại London bị nấu chảy, đúc lại thành các thanh 1kg theo tiêu chuẩn Trung Quốc để xuất đi. Kết quả là tồn kho vàng tại các kho của LBMA (London) và COMEX (New York) đã sụt giảm xuống mức thấp nhất trong vòng 3 năm qua.

Điều đáng nói là quy trình này là một con đường một chiều. Do các quy định khắt khe về xuất khẩu vàng từ Trung Quốc, một khi vàng đã chảy vào lục địa qua sàn SGE, nó rất hiếm khi quay trở lại thị trường quốc tế. Điều này tạo ra một sự sụt giảm nguồn cung vật chất đối với thị trường phương Tây. Khi các kho vàng tại London cạn kiệt trong khi nhu cầu tại Thượng Hải vẫn chưa dừng lại, mức thặng dư sẽ càng bị đẩy cao, tạo ra một vòng xoáy tăng giá khó để đảo ngược.

Sự chuyển dịch này còn được hỗ trợ bởi các sàn giao dịch vệ tinh như Dubai và Singapore. Các trung tâm này đóng vai trò là trạm trung chuyển, giúp vàng từ khắp nơi trên thế giới dễ dàng tiếp cận thị trường Trung Quốc để hưởng thặng dư giá. Sự hình thành của trục giao dịch Thượng Hải - Dubai đã làm suy yếu vai trò trung tâm của London. Trong năm 2026, các nhà giao dịch chuyên nghiệp không còn chỉ nhìn vào bảng điện tử của Reuters để biết giá vàng thực, mà họ còn nhìn vào mức thặng dư tại SGE để biết vàng vật chất đang khan hiếm đến mức nào.

Khi "Mức chênh lệch" trở thành "Quyền lực": Sự sụp đổ của vàng giấy phương Tây ?

Mức chênh lệch tại Thượng Hải cao và bền vững là lời cảnh báo đanh thép đối với hệ thống “vàng giấy” (Paper Gold) của phương Tây. Tại London và New York, phần lớn khối lượng giao dịch là các hợp đồng tương lai hoặc chứng chỉ quỹ (ETF), nơi tỷ lệ vàng thực tế chỉ chiếm một phần nhỏ so với khối lượng giao dịch trên giấy. Khi thặng dư tại Thượng Hải quá cao, nó kích thích các nhà đầu tư sở hữu hợp đồng tại phương Tây thực hiện quyền rút vàng vật chất để mang sang phương Đông bán kiếm lời.

Nếu kịch bản rút vàng vật chất hàng loạt (Bank run on gold) xảy ra, các sàn giao dịch như COMEX sẽ đối mặt với tình trạng mất thanh khoản. Trong năm 2026, chúng ta đã thấy những dấu hiệu đầu tiên khi phí quyền chọn rút vàng (Exchange for Physical - EFP) tăng mạnh. Khi mức chênh lệch Thượng Hải duy trì trên $50/ounce trong thời gian dài, điều này buộc các nhà tạo lập thị trường tại phương Tây phải tăng giá "vàng giấy" để đuổi kịp giá vật chất, nếu không muốn kho bãi của mình bị rút sạch. 

Sự khác biệt giữa giá vàng phái sinh và giá vật chất còn bắt nguồn từ đặc thù nhu cầu tại thị trường Trung Quốc so với phương Tây. Tại phương Đông, vàng là một phần thiết yếu của văn hóa tích trữ lâu đời và đời sống xã hội. Nhu cầu khổng lồ từ thị trường trang sức, đặc biệt là vào các mùa lễ Tết và cưới hỏi, tạo ra một lực cầu vật chất ổn định và xuyên suốt. Mức thặng dư tại SGE không chỉ phản ánh các biến số kinh tế mà còn là sự sẵn sàng chi trả của người tiêu dùng để sở hữu tài sản thực trong bối cảnh văn hóa coi trọng việc tích lũy kim loại quý cho các thế hệ mai sau.

Golden Fund nhận định: Chênh lệch giá vàng Thượng Hải không chỉ là một hiện tượng chênh lệch giá đơn thuần, mà là một trong những nhân tố chính của thị trường vàng trong kỷ nguyên đa cực. Nó là thước đo cho sức mạnh của dòng tiền thực so với các công cụ phái sinh. Đối với nhà đầu tư vào năm 2026, việc hiểu và theo dõi thặng dư SGE là kỹ năng sống còn. Với mức chênh lệch còn ở mức cao, dự đoán vàng vẫn còn đang nằm trong một siêu chu kỳ tăng trưởng.