AI hiện đang hỗ trợ mở khóa các siêu mỏ. Công nghệ địa chất đang tác động mạnh đến chi phí biên và giá sàn thực tế, giúp xác định liệu nguồn cung có đột biến hay vàng vẫn duy trì được sự khan hiếm tự nhiên cốt lõi trong kỷ nguyên mới.
Cách mạng AI trong thăm dò địa chất – Phá vỡ giới hạn của con người
Trong quá khứ, việc tìm kiếm một mỏ vàng mới giống như tìm kim đáy bể, dựa nhiều vào kinh nghiệm của các nhà địa chất và các cuộc khoan thăm dò tốn kém. Tỷ lệ thành công của các dự án thăm dò truyền thống thường rất thấp, chỉ khoảng dưới 1% các dự án chuyển từ thăm dò sang khai thác thực tế. Tuy nhiên, AI đã thay đổi cuộc chơi bằng cách xử lý hàng petabyte dữ liệu từ vệ tinh, bản đồ từ tính và dữ liệu địa chấn lịch sử. Các thuật toán có khả năng nhận diện các mô hình khoáng hóa siêu vi mà mắt người thường bỏ qua, giúp thu hẹp phạm vi tìm kiếm từ hàng nghìn km² xuống còn vài hecta với độ chính xác kinh ngạc.
Một trong những rào cản lớn nhất của ngành khai khoáng là độ sâu. Phần lớn lượng vàng dễ khai thác ở tầng nông đã được con người tận dụng hết. Hiện nay, AI kết hợp với công nghệ khoan tự động đang giúp các tập đoàn lớn tiếp cận các vỉa vàng ở độ sâu trên 3km – nơi mà áp lực và nhiệt độ trước đây là bài toán bất khả thi. Các mô hình AI dự đoán dòng chảy magma cổ đại và cấu trúc mảng kiến tạo, cho phép các công ty tìm ra những túi vàng nguyên khối có hàm lượng cao gấp 5 - 10 lần mức trung bình hiện nay. Việc "mở khóa" các kho báu nằm sâu dưới lớp vỏ Trái đất đang khiến viễn cảnh về một nguồn cung dồi dào trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết.
Thông thường, một mỏ vàng mới cần trung bình từ 10 đến 15 năm để đi vào hoạt động thương mại. AI không chỉ giúp tìm thấy vàng mà còn tối ưu hóa quy trình thiết kế mỏ và đánh giá tác động môi trường. Nhờ vào các bản sao kỹ thuật số, các kỹ sư có thể mô phỏng toàn bộ quy trình khai thác trong môi trường ảo, phát hiện các rủi ro sụt lún hay rò rỉ hóa chất trước khi thực hiện thực tế. Điều này giúp cắt giảm thời gian xây dựng cơ sở hạ tầng xuống còn khoảng 5 - 7 năm. Sự rút ngắn này đồng nghĩa với việc nguồn cung vàng mới có thể đổ vào thị trường nhanh hơn, tạo ra áp lực tâm lý cho các nhà đầu tư dài hạn vốn tin vào sự khan hiếm tuyệt đối.
Dù AI có mạnh mẽ đến đâu, chúng ta cần nhìn vào thực tế sản lượng. Theo báo cáo từ Hội đồng Vàng Thế giới (WGC), sản lượng vàng toàn cầu năm 2024 đạt khoảng 3.725 tấn. Dự báo đến năm 2030, nhờ sự hỗ trợ của AI, sản lượng có thể tăng trưởng lên mức 4.000 - 4.200 tấn/năm. Tuy nhiên, đây không phải là một sự "đột biến" có thể làm sụp đổ giá vàng. Lý do là bởi dù tìm thấy nhiều hơn, nhưng việc đưa máy móc xuống độ sâu hàng nghìn mét vẫn đòi hỏi một lượng vốn khổng lồ. AI giúp tìm vàng hiệu quả hơn, nhưng nó không biến vàng thành một thứ dễ kiếm như sắt hay đồng.
Chi phí khai thác biên – Lưới an toàn cho giá vàng
Để hiểu tại sao vàng khó giảm sâu, nhà đầu tư cần quan tâm đến chỉ số duy trì toàn bộ AISC (All - In Sustaining Cost) – tổng chi phí để sản xuất một ounce vàng. Trong giai đoạn 2015-2020, AISC trung bình thế giới dao động quanh mức $900 - $1.000/ounce. Tuy nhiên, tính đến đầu năm 2026, do lạm phát, giá năng lượng tăng và chi phí nhân công, AISC đã vọt lên mức $1.450 - $1.600/ounce. Đây được coi là chi phí biên, đóng vai trò như một ngưỡng hỗ trợ kỹ thuật và tâm lý cực kỳ quan trọng: Nếu giá vàng giảm xuống dưới mức này, các mỏ vàng sẽ đóng cửa vì thua lỗ, làm giảm nguồn cung và đẩy giá tăng trở lại.
AI đang nỗ lực hạ thấp AISC thông qua việc tự động hóa xe tải vận chuyển (Xe tải tự hành, của hãng Komatsu với tải trọng lên tới 450 tấn), tối ưu hóa lượng điện tiêu thụ trong quá trình nghiền đá và sử dụng vi khuẩn sinh học để tách vàng thay cho hóa chất đắt tiền. Các công cụ AI dự đoán hỏng hóc máy móc có thể tiết kiệm hàng tỷ USD phí bảo trì mỗi năm. Tuy nhiên, công nghệ AI chính nó cũng rất tốn kém về điện năng và nhân sự cấp cao. Do đó, AI chỉ đóng vai trò "kìm hãm" đà tăng của chi phí khai thác biên chứ không thể kéo nó quay về mức $800 của thập kỷ trước. Điều này khẳng định rằng vàng vẫn có một "giá sàn" nội tại vững chắc.
Số liệu thống kê cho thấy hàm lượng vàng trung bình trong quặng đã giảm từ 10g/tấn (vào những năm 1950) xuống còn dưới 1.5g/tấn hiện nay. Nghĩa là để có được 1 ounce vàng, người ta phải đào lên và xử lý lượng đất đá nhiều gấp 7 lần so với trước đây. AI có thể giúp tìm ra quặng nhanh hơn, nhưng nó không thể thay đổi quy luật vật lý rằng quặng ngày càng nghèo đi. Việc xử lý khối lượng đất đá khổng lồ ở độ sâu lớn sẽ luôn duy trì mức chi phí biên ở mức cao, bảo chứng cho việc vàng sẽ không bao giờ trở nên "rẻ rúng" dù công nghệ có tiến bộ đến đâu.
Dựa trên các mô hình phân tích kinh tế, chi phí biên để khai thác vàng dự kiến sẽ tiếp tục tăng trung bình 3 - 5% mỗi năm bất chấp các cải tiến từ AI. Đến năm 2030, mức AISC trung bình có thể chạm ngưỡng $1.800 - $1.900/ounce. Đối với nhà đầu tư, đây là một con số "vàng": Nó cho thấy dư địa giảm giá của vàng là rất hạn chế. Ngay cả khi AI tìm thấy một siêu mỏ, chi phí để đưa lượng vàng đó lên mặt đất vẫn sẽ neo giữ giá vàng ở mức cao, biến mọi đợt sụt giảm do tin tức về nguồn cung trở thành cơ hội mua vào tích trữ lý tưởng.
>>Xem thêm: Toàn cảnh nguồn cung vàng toàn cầu: Khi sự khan hiếm định hình giá trị
Vàng vẫn giữ vững vị thế trong kỷ nguyên công nghệ
Lịch sử đã chứng minh, mỗi khi có một công nghệ mới ra đời giúp tăng sản lượng (như phương pháp tách vàng bằng xyanua vào cuối thế kỷ 19), giá vàng có thể rung lắc trong ngắn hạn nhưng luôn tăng trưởng trong dài hạn. Nhà đầu tư cần phân biệt giữa "vàng được tìm thấy” và "vàng có thể khai thác có lãi". AI có thể giúp công bố những con số dự trữ khổng lồ trên giấy tờ, nhưng thực tế dòng chảy vàng vào thị trường luôn bị kiểm soát bởi năng lực tài chính và quy định môi trường khắt khe. Do đó, những tin đồn về việc vàng sắp đầy thị trường thường chỉ là những nhiễu động ngắn hạn.
Những công ty khai khoáng đi đầu về công nghệ AI có khả năng hạ thấp chi phí biên nhanh hơn đối thủ, từ đó nới rộng biên lợi nhuận ngay cả khi giá vàng đi ngang. Số liệu từ các quỹ đầu tư mạo hiểm cho thấy dòng vốn đổ vào công nghệ khai thác mỏ đã tăng 300% trong năm 2025. Đây là một chỉ báo cho thấy lợi nhuận từ việc khai thác vàng bằng thuật toán có thể vượt xa việc nắm giữ vàng thỏi trong một số giai đoạn cụ thể của thị trường.
Trong một thế giới mà AI có thể tạo ra mọi thứ giả tạo – từ hình ảnh, video đến cả tiền mã hóa – thì giá trị của một thứ hữu hình, khó tiêu hủy và khó khai thác như vàng lại càng được trân trọng. AI có thể giúp tìm ra vàng, nhưng AI không thể "in" ra vàng. Sự khan hiếm của vàng là một hằng số vật lý, trong khi sự khan hiếm của các tài sản số là một hằng số logic có thể thay đổi. Trong bối cảnh nợ công toàn cầu tăng cao năm 2026, việc AI giúp duy trì nguồn cung ổn định thực chất lại là một điều tốt, giúp vàng giữ được vai trò là thước đo giá trị ổn định, thay vì biến động cực đoan như các tài sản đầu cơ khác.
Golden Fund nhận định: Chúng ta có thể sẽ chứng kiến một thị trường vàng cân bằng hơn nơi mà AI giúp bù đắp sự sụt giảm của các mỏ cũ, giữ cho sản lượng thế giới không bị thiếu hụt nghiêm trọng, đồng thời duy trì mức giá sàn bền vững thông qua chi phí biên. Đối với nhà đầu tư Việt Nam, việc hiểu rõ mối quan hệ giữa AI, chi phí khai thác và nguồn cung sẽ giúp loại bỏ những nỗi sợ vô căn cứ. Vàng sẽ không bị đột biến nguồn cung đến mức mất giá; ngược lại, công nghệ đang giúp "chứng thực" giá trị của vàng trong một kỷ nguyên mà mọi thứ đều có thể bị làm giả.
>>Xem thêm: AI và Vàng: Sự giao thoa chiến lược mới?
