Ai thực sự là “cá mập” trong thị trường vàng: Ngân hàng Trung ương hay Quỹ phòng hộ?

Ngân hàng Trung ương - Những "Gã khổng lồ" tạo nền móng

NHTW không mua vàng để kiếm lời trong ngắn hạn, họ mua vàng để góp phần bảo tồn quyền lực quốc gia. Trong giai đoạn 2022 - 2025, thế giới đã chứng kiến một làn sóng thu mua vàng kỷ lục từ các NHTW, đặc biệt là nhóm BRICS+. Theo dữ liệu từ World Gold Council (WGC), lượng mua ròng của các NHTW trong năm 2024 đã vượt mức 1.000 tấn năm thứ ba liên tiếp. Việc nắm giữ vàng giúp các quốc gia giảm bớt sự phụ thuộc vào hệ thống thanh toán dựa trên đồng USD, biến vàng trở thành một công cụ địa chính trị đắc lực. Khi một NHTW như PBoC (Trung Quốc) hay RBI (Ấn Độ) công bố gia tăng dự trữ, đó không chỉ là một lệnh mua, đó là một tuyên bố về sự tự chủ tài chính.

Sức mạnh thực sự của các NHTW nằm ở chỗ họ là những người mua "không nhạy cảm với giá". Khác với các nhà đầu tư cá nhân thường hoảng loạn khi giá giảm, các NHTW thường tận dụng các nhịp điều chỉnh để tích lũy thêm. Điều này vô hình trung tạo ra một ngưỡng hỗ trợ tâm lý cực kỳ vững chắc. Chẳng hạn, trong đợt điều chỉnh kỹ thuật vào giữa năm 2025, khi giá vàng thế giới lùi về vùng $2.400/oz, chính lực cầu mua bù đắp dự trữ từ các ngân hàng trung ương thị trường mới nổi đã ngăn chặn một cú sập sâu. Họ đóng vai trò như là "đáy" của thị trường, đảm bảo rằng dù có biến động thế nào, vàng vẫn giữ được giá trị nội tại trong dài hạn.

NHTW không chỉ tác động đến vàng qua việc mua vật chất, mà còn qua việc điều khiển "chi phí cơ hội". Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) chính là một "cá mập" điều tiết dòng chảy của vàng thông qua lãi suất. Khi lãi suất thực giảm hoặc kỳ vọng lạm phát tăng cao, vàng trở nên hấp dẫn hơn. Dữ liệu lịch sử cho thấy có sự nghịch biến lên tới 80% giữa lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm và giá vàng. Bằng cách thao túng cung tiền và lãi suất, các NHTW (đặc biệt là Fed) có thể gián tiếp đẩy dòng vốn chảy vào hoặc rút ra khỏi thị trường vàng mà không cần thực hiện một giao dịch vàng vật chất nào.

Một điểm khiến các NHTW trở nên đáng sợ là họ thường giao dịch trong bóng tối. Nhiều giao dịch mua vàng của các quốc gia không được báo cáo ngay lập tức cho IMF hoặc WGC. "Cá mập" NHTW thường thu mua thông qua các kênh ngoại hối hoặc các ngân hàng thương mại nhà nước để tránh gây sốc giá. Chỉ đến khi các báo cáo quý được công bố, thị trường mới ngỡ ngàng nhận ra hàng trăm tấn vàng đã "bốc hơi" khỏi nguồn cung lưu thông. Sự hiện diện âm thầm nhưng đồ sộ này tạo ra một áp lực cung - cầu thường trực, khiến các quỹ đầu cơ luôn phải dè chừng mỗi khi muốn thực hiện các lệnh bán  quy mô lớn.

>>Xem thêm: Vàng bùng nổ nhờ Ngân hàng Trung Ương: Trung Quốc và các "Ông lớn" tiếp tục mua mạnh sang 2026

Quỹ phòng hộ - Những "Kẻ săn mồi" tạo sóng dữ

Nếu NHTW là những tảng băng trôi thì Quỹ phòng hộ là những tia chớp trên sàn COMEX. Các quỹ này không quan tâm đến việc lưu trữ vàng trong hầm đá; họ giao dịch các hợp đồng tương lai, quyền chọn và các quỹ ETF vàng (như SPDR Gold Shares). Với khả năng sử dụng đòn bẩy tài chính lên đến 1:20 hoặc 1:50, một quỹ đầu cơ có thể kiểm soát lượng vàng trị giá hàng tỷ USD chỉ với một phần vốn nhỏ. Chính dòng tiền đầu cơ này là động lực chính gây ra những biến động giá 2 - 3% trong một ngày - điều mà các NHTW không thường làm. Họ là những người tạo ra sự sôi động, nhưng cũng là tác nhân gây ra những cú “sập bất ngờ” đầy ám ảnh.

Vào năm 2026, hơn 80% giao dịch trên thị trường vàng kỳ hạn được thực hiện bởi các thuật toán tần suất cao (HFT). Các quỹ phòng hộ sở hữu những hệ thống AI có khả năng quét hàng triệu mẩu tin tức địa chính trị và số liệu kinh tế trong một phần nghìn giây để đưa ra quyết định giao dịch. Khi vàng vượt qua một ngưỡng kháng cự kỹ thuật, ví dụ như mức $2.650/oz vào đầu năm 2025, các thuật toán này đồng loạt kích hoạt lệnh mua, tạo ra một đợt tăng giá dựng đứng (parabolic move). Sức mạnh của quỹ phòng hộ không nằm ở số lượng vàng họ sở hữu, mà ở khả năng dẫn dắt tâm lý đám đông thông qua việc bẻ lái các biểu đồ kỹ thuật.

Các quỹ ETF vàng là chiếc "nhiệt kế" đo lường sức nóng của các quỹ phòng hộ. Khi các quỹ này cảm thấy rủi ro lạm phát tăng cao, họ đổ tiền vào ETF, buộc các quỹ ETF phải mua vàng vật chất để đảm bảo. Ngược lại, chỉ cần một dấu hiệu cho thấy Fed sẽ thắt chặt tiền tệ mạnh tay, các quỹ phòng hộ sẽ là những người đầu tiên tháo chạy, tạo ra một làn sóng bán tháo dây chuyền. Trong quý 3 năm 2025, lượng vàng nắm giữ của các quỹ ETF đã biến động hơn 150 tấn chỉ trong vòng 2 tháng, cho thấy sức mạnh "đánh nhanh rút gọn" của các cá mập đầu cơ này khủng khiếp đến mức nào.

Quỹ phòng hộ là những thực thể giỏi nhất trong việc biến nỗi sợ hãi thành lợi nhuận. Khi có xung đột nổ ra tại Trung Đông hay căng thẳng thương mại leo thang, các quỹ này sẽ lập tức đẩy mạnh các vị thế mua ròng. Họ không mua vàng để bảo vệ tài sản như các NHTW, mà họ mua vì biết rằng đám đông sẽ hoảng loạn và mua lại của họ với giá cao hơn sau đó. Bằng cách phân tích tâm lý thị trường và dòng chảy tiền tệ, các quỹ phòng hộ thường xuyên tạo ra những đợt tăng giá vượt xa giá trị thực tế của vàng, sau đó thực hiện chốt lời và để lại thị trường cho những nhà đầu tư cá nhân "đu đỉnh".

Cuộc chiến giành quyền kiểm soát - Ai mới là "Chúa tể"?

Thị trường vàng là một hệ sinh thái nơi NHTW và Quỹ phòng hộ vừa đối đầu, vừa hỗ trợ lẫn nhau. Khi NHTW mua vào bền bỉ, họ tạo ra một xu hướng tăng dài hạn, góp phần tạo "nền giá" cho các quỹ phòng hộ nhảy vào đầu cơ. Tuy nhiên, mâu thuẫn nổ ra khi các quỹ phòng hộ đẩy giá lên quá cao và quá nhanh, gây khó khăn cho việc thu mua của các NHTW. Trong kịch bản lý tưởng, NHTW giữ cho thị trường không bị sụp đổ, còn Quỹ phòng hộ giữ cho thị trường luôn có tính thanh khoản. Nếu không có "cá mập" quỹ phòng hộ, vàng sẽ trở nên bớt năng động; nếu không có "cá mập" NHTW, yếu tố sàn giá vững chắc sẽ phần nào mất đi.

Để biết ai thực sự mạnh hơn, hãy nhìn vào con số. Tổng trữ lượng vàng của các NHTW thế giới hiện đạt khoảng 36.000 tấn, chiếm khoảng 17% tổng lượng vàng từng được khai thác. Trong khi đó, khối lượng giao dịch vàng trên thị trường phái sinh (vàng giấy) có thể đạt tới hàng nghìn tỷ USD mỗi năm, gấp nhiều lần giá trị lượng vàng vật chất hiện có. Điều này có nghĩa là trong ngắn hạn, các Quỹ phòng hộ có khả năng "thao túng" giá của kim loại quý này. Nhưng về dài hạn, khi niềm tin vào hệ thống tài chính suy giảm, quyền lực sẽ quay trở lại với những người nắm giữ những thỏi vàng thực sự trong hầm – ở đây là các NHTW.

Một yếu tố mới đang làm thay đổi cán cân quyền lực là sự giao thoa giữa vàng và blockchain (Vàng mã hoá). Các quỹ phòng hộ hiện nay không chỉ giao dịch vàng trên sàn truyền thống mà còn thông qua các tài sản số được bảo chứng bằng vàng. Điều này cho phép dòng vốn di chuyển nhanh hơn bao giờ hết, vượt qua các rào cản kiểm soát vốn của các NHTW. Tuy nhiên, các NHTW cũng không ngồi yên khi bắt đầu nghiên cứu CBDC (Tiền tệ kỹ thuật số của NHTW) được hỗ trợ bởi dự trữ vàng. Cuộc chiến "cá mập" giờ đây không chỉ là về khối lượng mà còn là về công nghệ kiểm soát dòng tiền.

Golden Fund nhận định: Nhân tố nào mới đóng vai trò “cá mập” thực sự ? Câu trả lời phụ thuộc vào lăng kính thời gian của bạn. Nếu bạn là một nhà giao dịch trong ngày, "cá mập" quỹ phòng hộ sẽ là yếu tố mà bạn nên chú ý đến hơn, hơi thở của họ chính là những cây nến xanh đỏ trên màn hình. Nhưng nếu bạn là một nhà đầu tư chiến lược nhìn vào thập kỷ, "cá mập" thực sự chính là các Ngân hàng Trung ương. Họ không cần thắng trong một phiên giao dịch, họ thắng bằng cách thay đổi luật chơi của cả hệ thống tài chính toàn cầu. Trong đại dương vàng, Quỹ phòng hộ có thể là những con cá mập trắng nhanh nhẹn và khát máu, nhưng Ngân hàng Trung ương chính là con cá voi xanh khổng lồ - kẻ quyết định mực nước của cả đại dương.